आजकाल खूप सारे पासवर्ड लक्षात ठेवणे म्हणजे तस जिकिरीचेच काम. त्यातच डाटा लीक, पासवर्ड लीक सारख्या बातम्या वारंवार कानावर पडतातच. खुद्द गूगलचे सीईओ सुंदर पिचाई यांचं सुद्धा अकाऊंट LinkedIn च्या लिक झालेल्या पासवर्डमुळे  हॅक झाल होतच आणि जसजसे आपण डिजिटल होत जाऊ व ऑनलाईन बँकिंग पासून बाकी साऱ्या गोष्टी वापरायला लागू तसे अशाप्रकारचे धोके वाढणार आहेतच, त्यासाठीच क्लिष्ट आणि अंदाज न व्यक्त करता येण्यासारखा पासवर्ड असणे ही महत्वाची बाब बनली आहे.

गूगल क्रोम, फायरफॉक्ससारख्या ब्राऊजरमध्ये सुद्धा त्यांचा स्वतःचा पासवर्ड मॅनेजर दिलेला असतो तरी ते तितके सुरक्षित नसून ते हॅक होऊ शकतात एवढेच नव्हे तर जर कोणाला तुमच्या पीसीचा अॅक्सेस असेल तर  ते ही सहजरीत्या पाहू शकतात. आता तर क्रोमच्या फोन आवृत्तीमध्ये पासवर्ड पाहणं अधिक सोपं करण्यात आलं आहे!

खूप  सार्‍या वेबसाइट, त्यांचे वेगवेगळे पासवर्ड (खर तर आपले पासवर्ड किती सारखे असतात हे सांगायला नकोच). पासवर्ड हा किचकट व अंदाजे सहज ओळखता येण्यासारखा नसावा आणि अशा खूप  सार्‍या गोष्टींपासून सुटका करण्यासाठीच पासवर्ड मॅनेजर उपयोगी पडतात.

थोडक्यात सांगायच झाले तर तुम्ही फक्त ‘पासवर्ड मॅनेजर’ चा मास्टर पासवर्ड हा  एकच पासवर्ड लक्षात ठेवायचा आणि बाकी सर्व पासवर्ड पासवर्ड मॅनेजर लक्षात ठेवेल. इथे तुम्ही फक्त पासवर्डच नाही तर आणखी ही माहिती साठवू शकता जसे नोट्स, डॉक्युमेंट, फॉर्म फिल्स आणि बरेच काही…

Lastpass, Dashlane, Keeper, Password Boss, EnPass etc असे अनेक पर्याय आपणा समोर आहेतच. परंतु लास्टपास हे मोफत, प्रसिद्ध आणि सुरक्षित असल्या कारणाने आपण त्याबद्दल आणखी जाणून घेऊया…

Lastpass मध्ये साठवलेले सर्व पासवर्ड आणि माहिती ही Encrypted (सांकेतिक भाषेत) साठवलेली असते (Lastpass स्वतः सुद्धा तुमचा Encrypted पासवर्ड/डाटा पाहू शकत नाही) जरी Lastpass चा डाटा लीक झाला तरी त्याचा उपयोग करता येत नाही. AES-256 bit encryption with PBKDF2 SHA-256 व salted hashes यांचा वापर केला जात असल्यामुळे लास्टपासचा डाटा हॅकरकडे गेला तरी ते त्याला decrypt करू शकत नाहीत. पासवर्ड मॅनेजरचा मुख्य उपयोग पासवर्ड सेव्ह करण्यासाठी असला तरी आपण महत्वाचे डॉक्युमेंट्स, नोट्स वगेरे सुद्धा साठवू शकता.

तुम्ही तुमचे Lastpass अकाउंट Lastpass मोबाईल अॅप, वेबसाईट, क्रोम एक्स्टेन्शन अशा सर्वच ठिकाणी वापरू शकता. आणि तुम्ही एकदा पासवर्ड सेव्ह केला की दरवेळेस Lastpass स्वतःच  एका क्लिक वर वेबसाईट वर लॉगिन डिटेल्स  भरेल. बऱ्याच वेळा क्लोन वेबसाईट वर पासवर्ड इनपुट करण्यापासून ही Lastpass आपणाला वाचवू शकते. आता LastPass अँड्रॉइडच्या AutoFill ला सुद्धा सपोर्ट करतं.   

तर आता आपण lastpass कसं वापरायचं ते पाहू…
प्रथमतः Lastpass अँड्रॉइड अॅप किंवा Extension डाऊनलोड करा त्यानंतर तुम्हाला Lastpass Account तयार करावे लागेल.  (तुम्ही फक्त lastpass.com या वेबसाईट वर जाऊन सुद्धा अकाउंट ओपन करू शकता आणि जेव्हा हवे असेल तेव्हा कोणत्याही माध्यमातून तुमचे पासवर्ड पाहू शकता.)

यानंतर स्वतःचा वापरतला ईमेल टाकून पुढे जा. कृपया मास्टर पासवर्ड काळजीपूर्वक टाका. Lastpass किंवा कोणत्याही पासवर्ड  मॅनेजरचा मास्टर पासवर्ड विसरलात तर पुन्हा सर्व पासवर्ड मिळवणं अवघड आहे. तसेच Lastpass चा पासवर्ड हा कोठेही न वापरलेला, क्लिष्ट आणि किचकट असावा. हा मास्टर पासवर्ड आपल्याला एकच पासवर्ड असेल जो इथून पुढे लशात ठेवायचा आहे. आपण Two Step Verification (द्विस्तर पडताळणी) सुद्धा अॅड करू शकता. चांगला पासवर्ड कसा ठेवायचा याबद्दल आणि Two Step Verification बद्दल  आमचा हा लेख पाहू शकता –  येथे क्लिक करा

अकाउंट तयार केल्यानंतर तुम्ही प्रथम तुमचे जुने पासवर्ड बदलून Lastpass द्वारे खालीलप्रमाणे  Generate Random Password म्हणू शकता जेणेकरून Lastpass स्वतःच क्लिष्ट पासवर्ड तयार करून देईल. उदा. W^8AjhBs@Q43

Add Site किंवा + चिन्ह दाबल्यावर येणारी विंडो

जर तुम्ही एखाद्या वेबसाइटवर असताना पासवर्ड बदलला/reset केला तर Lastpass स्वतःच तुम्हाला जुना पासवर्ड नवा पासवर्डने अपडेट करू का असं विचारेल (जर नाहीच विचारलं तरीसुद्धा तुम्ही अकाऊंट ओपन केल्यानंतर + आयकॉन वर क्लिक करून खालीलप्रमाणे भरू शकता.)

यानंतर जेव्हा जेव्हा तुम्ही एखाद्या वेबसाइट वर असाल तेव्हा Lastpass स्वतःच खालीलप्रमाणे माहिती भरेल
आणि नवीन पासवर्ड टाकताना Generate करण्यासाठी आयकॉन सुद्धा उपलब्ध  करून देईल.

तसेच तुम्ही Lastpass Security Check वर क्लिक करून तुमचे पासवर्ड किती सुरक्षित आहेत ते पाहू शकता आणि बदलू शकता. यामुळे अवघड पासवर्ड सेट करणं आणि साठवून ठेवणं सोपं जातं. 

Lastpass वापराबद्दल काही महत्वाच्या सूचना :-
• सुरवातीला तुम्ही Gmail किंवा पासवर्ड रीसेट करणे खूपच अवघड असणार्‍या वेबसाइट सोडून बाकी सर्वांचे पासवर्ड Generate करू शकता (आणि हो पाहिजे तेवढा मोठा आणि सर्व प्रकारचे Character असणारा पासवर्ड ठेवायला विसरू नका). Gmail महत्वाचा असल्यामुळे त्याचा पासवर्ड लक्षात ठेवणं उत्तम.
• कृपया Lastpass स्वतःच्या पीसी/लॅपटॉप/स्मार्टफोन शिवाय इतर कोठेही वापरू नका. उदा. दुसर्‍यांचा लॅपटॉप, कामाच्या ठिकाणचा पीसी, इतरांचा स्मार्टफोन.   
• Lastpass चा पासवर्ड जीमेलवरुन (किंवा जो ईमेल असेल तिथून) रीसेट करता येत असल्याकारणाने तुमचं जीमेल चा पासवर्ड सुद्धा खूप सुरक्षित व स्ट्रॉंग असला पाहिजे.
• तुम्ही Lastpass चा emergency अॅक्सेस सुद्धा देऊ शकता जेणेकरून तुम्ही मास्टर पासवर्ड विसरल्यास तुमच्या विश्वासू  व्यक्ती पासवर्ड रिसेट करण्यासाठी विनंती करेल. परंतु हे करताना खबरदारी घेणे गरजेचे आहे.

सूचना :- खूप वेळा अनेकांकडून असेही ऐकतो की “मला काय गरज आहे पासवर्ड मॅनेजरची? मला पासवर्ड लक्षात आहेतच सर्व.” परंतु आपण विचार करण्याची गरज आहे की तुमचे पासवर्ड खरंच किचकट, क्लिष्ट आणि अंदाज न व्यक्त करता येण्यासारखे आहेत का ? तुमच्या एखाद्या अकाउंटचा ती साईट हॅक झाल्यावर पासवर्ड लीक झाला तर त्याचा परिणाम दुसऱ्या अकाउंट वर  होऊ शकतो का? असे प्रश्न स्वतःला विचारून सर्व अकाऊंटची तपासणी करून घ्या. Security Question च उत्तर सुद्धा कोणीही सांगू शकेल असं अजिबात ठेऊ नका. तिथे खरं उत्तर लिहावं असं काही बंधन नसतं.
अकाऊंट सुरक्षेबद्दल अधिक माहितीसाठी लेख : आपले ऑनलाइन अकाऊंट (फेसबुक,जीमेल, ट्वीटर) सुरक्षित कसे ठेवायचे ?  

अलीकडेच घडलेल्या हॅकिंगच्या घटनांमध्ये सामान्य वापरकर्त्याबरोबर प्रसिद्ध व्यक्तीसुद्धा अडकल्या आहेत.   काही दिवसांपूर्वीच फेसबुकचे संस्थापक मार्क झुकरबर्ग याच Pinterest आणि ट्वीटर अकाऊंट हॅक झाल्याची बातमी होती आणि आता चक्क गूगलचे सीईओ सुंदर पिचाई यांचं Quora अकाऊंट हॅक करून तिथून ट्वीटरवरती पोस्ट्स केल्या गेल्या आहेत ! मार्कप्रमाणेच सुंदर यांचं सुद्धा LinkedIn च्या लिक झालेल्या पासवर्डमुळेच खातं हॅक झालय !
इतर प्रसिद्ध व्यक्ती ज्या मुख्यतः चित्रपटसृष्टीशी निगडीत आहेत जेनीफर लॉंरेन्स, जेसिका अल्बा, रिहाना, स्कारलेट जॉनसन, एमा वॉटसन, ड्रेक, केटी पेरी, NFL टीम हॅंडल, इ. काही भारतीय प्रसिद्ध व्यक्तिसुद्धा हॅकर्सच्या हल्ल्याला बळी पडले आहेत. जसे की अमिताभ बच्चन, शशी थरूर, एमएस धोनी, करण जोहर, अंबानी, श्रुती हसन, हंसीका,इ. तसेच सोबत IRCTC, MTNL ह्या संस्था सुद्धा !
ह्यांच्या मध्ये काही जणांचे सोशल मीडिया अकाऊंट, तर काही जणांचे ईमेल अकाऊंट तर काहींचे मध्यंतरी घडलेल्या अॅपलच्या iCloud प्रकरणामध्ये हॅक झाले आहेत. आपणसुद्धा काहीवेळा अचानक तुमच्या फ्रेंडलिस्टमधील कोणाच्यातरी टाइमलाइनवर अश्लील चित्र/विडियो पोस्ट झालेला पाहिला असेल..

हॅकिंग म्हणजे दुसर्‍याच्या संगणक/मोबाइल यंत्रामधून त्यांना न समजता संगणकीय पद्धतीने केलेली चोरी!
तर आज पाहूया हॅकिंग पासून आपली ऑनलाइन खाती सुरक्षित कशी ठेवायची .. लेख मोठा असला तरी नक्की वाचा तुमच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्वाचा आहे!

किचकट पासवर्ड ठेवा : ही अकाऊंट सुरक्षित करण्याची पहिली पायरी. आपला पासवर्ड जितका किचकट असेल तिततीच अकाऊंट हॅक होण्याची शक्यता कमी होते. पासवर्डसाठी शक्यतो आपले नाव किंवा आपल्या संबंधित गोष्टींचा वापर करू नये. काही अंक(9,5,3,2), काही अक्षरे(a,A,B,Z,q,r)आणि सोबतच काही विशेष चिन्हांचा(!,@,&,+_) वापर करावाच! आणि पासवर्डची लांबीसुद्धा बर्‍यापैकी लांब असावी (आठ किंवा अधिकचा वापर करा व कॅपिटल, स्मॉल दोन्ही अक्षरे आणि ते सुद्धा Alphanumeric पद्धतीने वापरा. आतातर तुम्ही मराठी अक्षरेसुद्धा वापरू शकता. )

काही उदाहरणे, “Soorajb&439=”,”swapB@9325!”,”sume5480#P!”, “अबक%Gmail982”,   “8934@NeerB=”,”kaus$FB6534अ” (उदाहरणासाठीच असून यांचाच वापर करावा असे नाही तुमच्या कल्पनेने मिश्रण करून योग्य आणि सुरक्षित असा पासवर्ड बनवा)

पासवर्डसाठी तुम्ही 0-9 अंक, a-z अक्षरे, !”#$%&'()*+,-./:;<=>?@[]^_`{|}~ यापैकी चिन्हे वापरू शकता

तुम्हाला ज्यावेळी Security Question सेट करून त्याचं उत्तर ठरवायला विचारलं जाईल (उदा. What is the name of your first school?, What is your birthplace ? What is your mother’s name?,इ.) त्यावेळी त्याचं उत्तर मुद्दाम खोटं द्या कारण त्याच खरं उत्तर तुमच्या ओळखीच्या व्यक्तींना माहीत असण्याची शक्यता असते आणि ते तुमचं अकाऊंट हॅक करू शकतात !!! (मात्र उत्तर खोट असलं तरी लक्षात राहिलं पाहिजे 😉 ) एका संस्थेने या प्रकारे खुद्द मुख्यमंत्री फडणवीसांचं फेसबुक अकाऊंट हॅक करून दाखवलं होतं !

Two Step Verification

2 Step Verification : ही अकाऊंट सुरक्षित करण्याची सर्वात सोपी आणि सर्वात उपायकारक पद्धत आहे.
यालाच द्विस्तर पडताळणी म्हणतात. यामध्ये आपण आपला यूजरनेम आणि पासवर्ड टाकल्यावर आपल्याला एक नवं पेज दिसतं ज्यावर कोड टाकायचा असतो जो आपल्या फोन नंबरवर SMS द्वारे येतो ! यामुळेच याला 2 पायर्‍यांचे संरक्षण म्हणतात. आपला फोन आणि त्यातील SMS केवळ आपल्याकडेच असल्यामुळे हॅक होण्याची शक्यता नसतेच !
यामुळे जरी हॅकरला तुमचा पासवर्ड माहीत असला तरी त्याला काही करता येणार नाही त्याला तुमच्या फोनवरील SMS ची गरज पडेल! याचाच अर्थ ही पद्धत अकाऊंट सुरक्षित करण्याची दृष्टीने सर्वात सोपी आहे!
मराठीटेकचं आवाहन आहे की सर्वांनी आपल्या अकाऊंटवर 2 Step Verification सुरू करावं!

• गूगलवर 2 स्टेप व्हेरिफिकेशनसाठी लिंक : ” google.com/landing/2step  > Get Started “
• फेसबुकवर 2 स्टेप व्हेरिफिकेशनसाठी ” Settings > Security > Login Approvals  > Edit“(काही जणांना हा पर्याय दिसणार नाही) 
• ट्वीटरवर 2 स्टेप व्हेरिफिकेशनसाठी ” Settings > Require a verification code when I sign in > add a phone “
• व्हॉट्सअॅप 2 स्टेप व्हेरिफिकेशनसाठी : “Settings > Account > Two Step Verification”

गूगलच्या अकाऊंटसाठी सर्वात महत्वाची लिंक : myaccount.google.com

फेसबुक अकाऊंटची सुरक्षितता : फेसबुक म्हणजे सर्वात जास्त वापरली जाणारी सोशल नेटवर्किंग साइट. बरेच लोक दररोज लॉगिन करतात मात्र त्यांचं अकाऊंट अजिबातच secure नसतं. म्हणून फेसबुकने Seurity आणि प्रायवसीसाठी सुविधा दिल्या आहेत ज्याद्वारे ह्या दोन्ही गोष्टींसाठी सेटींग करणे सोपे जाईल.

• Login Alerts : याद्वारे तुम्ही कोणत्या डिवाइसवर लॉगिन केलं आहे ते समजेल, जर कोणी तुमच्या नकळत तुमचं फेसबुक अकाऊंट वापरलं तर त्याने कोठून लॉगिन केलं आहे आणि तो कोणत्या ब्राऊजरचा वापर कोणत्या वेळेस करत आहे तेसुद्धा समजेल! आणि यामुळे तुम्हाला Notification दिलं जाईल. जेणेकरून तुम्ही लगेच पासवर्ड बदलू शकता.
• Code Generator : यामुळे तुम्हाला नव्या ठिकाणी लॉगिन करताना कोड विचारला जाईल जो तुम्ही फेसबुक अॅप्लिकेशन मधून मिळवू शकता !
• App Access : याद्वारे तुम्ही कोणत्या साइट/App ला फेसबुकद्वारे लॉगिनची परवानगी दिली आहे ते पाहा. शक्यतो फेसबुक लॉगिन या पर्यायाचा वापर टाळा.
• Activity Log : तुमच्या फेसबुकवरील सर्व अॅक्टिविटी एकाच जागी पाहण्यासाठी याचा वापर करा. यासाठी उजव्या कोपर्‍यात  या चिन्हावर क्लिक करून Activity Log निवडा. कोणत्या गोष्टी Private/Public ठेवायच्या त्याच्या सेटिंग इथे करता येतील.
• TimelineReview : कोणत्या गोष्टी आपल्या टाइमलाइनवर दिसाव्या आणि कोणत्या नको यासाठी टाइमलाइन रिव्यूचा वापर नक्की करा लिंक : Timeline Review  > Enabled
• अनोळख्या लोकांशी चॅट/फ्रेंडशिप करू नका आणि आपले फोटो, फोन नंबर अजिबात देऊ नका.
• तुमच्या लाइक मुळे कोणालाही दमडी मिळत नाही किंवा तुम्ही लाइक केल्यामुळेच तुमचा दिवस चांगला जाईल असे नाही. देव, रुग्ण, गरीब, धर्म यांच्या लाइक करा अशा पोस्ट्सचा खरेतर वेगळ्याच कारणासाठी वापर होतो. (अधिक वाचा). त्यामुळे अशा प्रकारच्या पोस्ट्स/पेजेस लाइक करू नका.
• फोटोची Privacy शक्यतो Public ठेऊ नका. Friends पुरतीच मर्यादित असावी.

फेसबुक अकाऊंटसाठी सर्वात महत्वाची लिंक : facebook.com/settings?tab=security

फोनची सुरक्षितता : आपले फोन हे बरेच स्मार्ट झाले असले तरीही त्यांच्यापासून असणारे धोकेसुद्धा तितकेच वाढले आहेत. आपल्या फोनमधील माहिती चुकीच्या हाती पडू नये म्हणून काही पावलं उचलली पाहिजेत.
गूगल अकाऊंटला आपले Contacts, Call Log, Calendar Sync करा म्हणजे तुमचा फोन फॉरमॅट केला किंवा हरवला तर डाटा पुन्हा मिळवता येईल !  बाकी इतर गोष्टीत दक्षता बाळगा जसे की…

1. उगीच फ्री डाऊनलोडच्या आमिषाला भुलून कोणतेही Apps इंस्टॉल करू नका
2. Apps वापरताना खाली दिसणार्‍या पट्ट्या ह्या जाहिराती असतात हे लक्षात घ्या.
3. AppLock चा वापर करा. जेणेकरून अज्ञात व्यक्ती तुमचा फोन सहज उघडून तुमची खासगी माहिती पाहू शकणार नाहीत.
4. लॉकस्क्रीनला पिनद्वारे सुरक्षित करा.
5. फिंगरप्रिंट सेन्सर असलेल्या फोन्समध्ये Apps ला सुद्धा फिंगरप्रिंटने सुरक्षित करता येतं किंबहुना नवा फोन घेताना शक्यतो फिंगरप्रिंट सेन्सर आणि मार्शमेलो ओएस असलेला फोन घ्या!
6. फ्री बॅलेन्स/इंटरनेटच्या आशेने (कमेंट्स वाचून) Apps इंस्टॉल करत बसू नका. ते तुमच्या फोनसाठी धोकादायक आहे!

पीसी/ लॅपटॉपची सुरक्षितता : पीसी/लॅपटॉपसाठी सगळ्यात महत्वाची गरज म्हणजे वायरसपासून संरक्षण. यासाठी चांगला अॅंटीवायरस प्रोग्राम इंस्टॉल करा आणि त्याला नेहमी अपडेटेड ठेवा जेणेकरून रोज नव्याने दाखल होणार्‍या वायरसपासून पीसी सुरक्षित राहील.

1. किचकट पासवर्ड ठेवा
2. विंडोज 8,10 मधील पिक्चर पासवर्डचा वापर करा
3. ऑपरेटिंग सिस्टमचे अपडेट वेळेवर करत रहा
4. अॅंटीवायरस सॉफ्टवेअर घ्या आणि ते सुद्धा वेळेवर अपडेट करत रहा.
5. विंडोज अपडेटसुद्धा वेळेवर करत रहा.
6. टोरेन्ट डाऊनलोड करताना विश्वसनीय अपलोडर असेल तरच डाऊनलोड करा
7. असुरक्षित साइटवरुन अजिबात डाऊनलोड करून नका. साइटची सुरक्षितता पाहूनच Sign Up करा.
8. पेनड्राइव अॅंटीवायरसने स्कॅन केल्याशिवाय वापरू नका.
9. वायरस म्हणजे खराखुरा जिवाणू नसून तो कम्प्युटरच्या जगात वाईट हेतूने तयार केलेला प्रोग्राम असतो!

खालील उपाय सुद्धा नक्की वापरावेत   :

1. Https साइटचाच वापर : आपण नेहमी पाहतो त्या साइट Http ह्या प्रोटोकॉलवर पाहतो पण Https हा प्रोटोकॉल अधिक सुरक्षित असून ह्याचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जात आहे.
2. Updates चा वापर : आपला मोबाइल/पीसी नेहमी Updated ठेवा. ज्यामुळे आपला फोन, पीसी हॅकर्स/Viruses पासून सुरक्षित राहतो. जरी नेट पॅक साठी जास्त पैसे गेले तरी चालतील पण Update कराच 🙂
3. असुरक्षित Apps/सॉफ्टवेअर काढून टाकणे, गरज नसलेले सॉफ्टवेअर (Bloatware) ठेऊ नका.
4. सोशल मीडिया साइटवर वैयक्तिक माहिती कमीतकमी ठेवा. (जसे की फोन नंबर, पत्ता, इ.)
5. VPN चा वापर करा. हा जरी अवघड वाटत असला तरी सुरक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचा ठरतो.
6. अकाऊंट लिंक करू नयेत. फेसबुक, ट्वीटर अकाऊंट इतरत्र कुठे जोडू नका अन्यथा त्या साइट हॅक झाल्या तर पर्यायाने हॅकर आपल्या फेसबुकचा सहज ताबा मिळवू शकतात.
7. पासवर्ड लिहून ठेऊ नये : पासवर्ड लक्षात राहत नसतील तर Lastpass वापरा ज्यामुळे तुम्हाला एकच पासवर्ड लक्षात ठेवावा लागेल बाकीचे पासवर्ड Lastpass लक्षात ठेवेल. अत्यंत सुरक्षित मार्ग आहे.
8. Privacy Settings वर लक्ष ठेवा, तुमचे फोटो, पोस्ट्स चुकीच्या लोकांपर्यंत पोहचत नाहीयेत हे पहा.
9. इमेल, व्हाट्सअॅप, फेसबुकवर माहीत नसलेल्या/अनोळखी कोणत्याही लिंक्स अजिबात उघडू नका.
10. फिशिंग, ईमेल बॉम्ब, स्पायवेयर, स्पूफिंग, स्निफिंग इ. पासून संरक्षणासाठी माहिती मिळवा.
11. आपल्या डेबिट/क्रेडिट कार्डचे डिटेल्स कोणत्याही साईटवर साठवू/सेव्ह करू नका. तात्पुरते व्यवहार करा आणि नेटबँकिंगचा वापर करा. (ऑनलाइन शॉपिंग करताना नेटबँकिंग आणि कार्डद्वारे बँकिंग ह्या वेगळ्या गोष्टी आहेत.)
12. जर काही प्रसंग घडला तर तज्ज्ञांची / इथिकल हॅकर्स जे चांगल्या उद्देशाने हॅकिंग करतात त्यांची मदत घ्या आणि पोलिसांच्या सायबर सेल विभागाला तातडीने कळवा.