eWallet Archives - MarathiTech - मराठीटेक

कॅशलेस अर्थव्यवस्था आणि नवे पर्याय !

Sooraj Bagal — Sun, 04 Dec 2016 09:01:00 +0000

काही दिवसांपूर्वीच झालेल्या चलनबदलामुळे भारतातल्या अर्थव्यवस्थेमध्ये बरेच बदल घडले आणि पुढेही घडतीलच! पूर्वकल्पना न देताना झालेल्या या बदलामुळे काळा पैसा उघडकीस आणण्यास आणि तो चलनातून बाद करण्यास मदत झाली असली तरी नव्या नोटांच्या तुटवड्याचा मोठा प्रश्न निर्माण झाला होता. एटीएम, बँकामध्ये नोटाबदलासाठी रांगा लागल्या. सध्या या रांगा बर्‍याच कमी झाल्या आहेत. मात्र याच काळात अनेक वर्षांपासून ज्याची गरज होती आणि जे प्रत्यक्षात आणणंसुद्धा शक्य होतं ते आता घडताना दिसत आहे. ते म्हणजेच कॅशलेस व्यवहार! तर आज पाहूया हा कॅशलेस इकॉनमी काय प्रकार आहे?, यासाठी कोणकोणते पर्याय उपलब्ध आहेत?, आपल्यासाठी कोणते पर्याय योग्य ठरतील? याविषयी …

टीप : या लेखामध्ये विविध पर्यायांची थोडक्यात ओळख करून देण्यात आली आहे. त्यांच्या सविस्तर माहिती तसेच मार्गदर्शनपर व्हिडिओसाठी स्वतंत्र लेख प्रसिद्ध करण्यात आले आहेत. ते लेखसुद्धा नक्की वाचा.

सध्याच्या अर्थव्यवस्थेतील व्यवहार : सध्या भारतात मोठ्या प्रमाणावर रोख पैशाचा म्हणजेच नोटांद्वारे व्यवहार होतात. ही पद्धत बर्‍याच वर्षापासून सुरू आहे. छापील नोटांच्या व्यवहारात भारत आघाडीवर. या पद्धतीचे तोटे चलनबदलाच्या निमित्ताने आपल्या समोर आले आहेतच. याबद्दल थोडक्यात माहितीसाठी यापूर्वीचा मराठीटेकवरचा लेख वाचा. अलीकडे गेल्या काही वर्षात प्लॅस्टिक मनी (डेबिट/क्रेडिट कार्डस) चा वापर वाढला आहे. तरीही ही पद्धत या व्यवस्थेमध्ये म्हणाव्या इतक्या मोठ्या प्रमाणात वापरली जात नाही.

कॅशलेस अर्थव्यवस्था : ह्या अर्थव्यवस्थेनुसार व्यवहारासाठी कॅश/रोख रक्कम वापरण्याऐवजी इतर पर्याय वापरले जातात जसे की प्लॅस्टिक मनी, इ वॉलेट, इंटरनेट बँकिंग. ज्यामध्ये छापील नोटांचा अजिबात समावेश नसतो. या प्रकारच्या अर्थव्यवस्थेची भारताला नक्कीच गरज आहे. ही व्यवस्था मोठ्या प्रमाणात अंमलात आणणंसुद्धा शक्य आहे. भारतीयांमधील वाढलेला फोनचा वापर यासाठी अधिक उपयुक्त ठरणार आहेच! या अर्थव्यवस्थेमुळे सर्व व्यवहार बर्‍यापैकी पारदर्शक असतील, सुरक्षित असतील आणि त्यामुळं काळ्या पैशाला/गैरव्यवहारांना थांबवण शक्य आहे! ह्या व्यवस्थेनुसार व्यवहार करणंसुद्धा सोपं असल्यामुळं लवकरच याचा मोठा प्रसार होईल असे चित्र या चलनबदलाच्या निमित्ताने का होईना पण दिसू लागले आहे.

कॅशलेस अर्थव्यवस्थेचे फायदे :

• छापील नोटांमधून होणारे गैरव्यवहारांना आळा बसेल!
• चलन व्यवस्थापन, नोटांच्या छपाईचा सरकारी खर्च वाचेल!
• बनावट नोटा छापण्याचे प्रकार बंद होतील!
• आयकर विभागाकडे प्रत्येक व्यवहाराची नोंद होईल!
• रोख रक्कम, सुटे पैसे जवळ बाळगण्याची गरज नाही!
• धनादेश वटन्याची वाट पहावी लागणार नाही त्यामुळं सर्व व्यवहार जलद!
• सुरक्षित व्यवहार आणि गरजेनुसार अनेक पर्याय उपलब्ध

आता ओळख करून घेऊया कॅशलेस अर्थव्यवस्थेमध्ये उपलब्ध असलेल्या पर्यायांची …

१. प्लॅस्टिक मनी (डेबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड)

२. इंटरनेट बँकिंग
३. इ वॉलेट/ मोबाइल वॉलेट

४. यूपीआय UPI

५. मोबाइल बँकिंग व USSD

६. POS पॉइंट ऑफ सेल
७. आधार कार्ड द्वारे

१. प्लॅस्टिक मनी 💳: ह्या पर्यायामध्ये डेबिट कार्ड/क्रेडिट कार्डचा वापर होतो. खातेदार बँक खात्याशी जोडलेल्या कार्डची बँककडे गरजेनुसार मागणी करतो.
डेबिट कार्ड : आधीच खात्यात असलेल्या रकमेतून व्यवहार/ खरेदीसाठी डेबिट कार्ड (PrePay)
क्रेडिट कार्ड : आधी व्यवहार/खरेदी नंतर महिन्याखेरीस बँकेने पाठवलेल्या बिलानुसार रक्कम बँकमध्ये जमा करण्यासाठी क्रेडिट कार्ड. (PostPay)

प्रत्यक्ष वापर करताना दोन्ही कार्डचा वापर सारख्याच पद्धतीने होतो. कार्डधारक एटीएम मशीनमध्ये जाऊन त्याचा सुरक्षित चार अंकी पिन टाकून पैसे काढू शकतो. दुकानांमध्ये खरेदी करू शकतो (कार्ड स्वाईप- कार्ड दुकानमधील मशीनमध्ये सरकवून). यानंतर बँकमधून त्या व्यक्तीच्या खात्यातून रक्कम थेट दुकानदाराच्या खात्यात जमा होते! प्लॅस्टिक मनी म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

२. इंटरनेट बँकिंग 💻: या पर्यायामध्ये आधी बँककडे अर्ज द्वावा लागतो. त्यानंतर बँक तुम्हाला यूजर आयडी व पासवर्ड देते. याला तुमचं “ऑनलाइन बँक खातं” असंही म्हणता येईल. तो आयडी, पासवर्ड घेऊन तुम्ही तुमच्या बँकच्या इंटरनेट बँकिंग वेबसाइटवर जाऊन लॉगिन करायच की झालं खातं ऑनलाइन व्यवहारांसाठी तयार. खरेदी करताना इंटरनेट बँकिंग पर्याय निवडायचा, आपली बँक निवडायची, यूजर आयडी पासवर्ड टाकायचा, तुमच्या फोनवर आलेला OTP तिथे टाकायचा की झाली खरेदी (/व्यवहार)!
हा पर्याय सर्व पर्यायांमध्ये नक्कीच सर्वात सुरक्षित आहे! तुमच्या खात्यामधून कोणताही व्यवहार झाला की एक ईमेल आणि एक SMS सुद्धा येतो! तुम्ही ऑनलाइन/ऑफलाइन केलेल्या सर्व व्यवहारांची नोंद या वेबसाइटवर कधीही पाहू शकता ती स्टेटमेंट प्रिंट करू शकता! यालाच “नेटबँकिंग” सुद्धा म्हणतात.

३. इ वॉलेट/मोबाइल वॉलेट📱 : सोप्या शब्दात सांगायचे तर हे एक मोबाइलमध्ये असलेलं आभासी पाकीट! जे व्यवहारासाठी खर्‍याखुर्‍या पाकीटाची जागा घेऊ पाहतंय! या मोबाइल वॉलेटमध्ये आपण ठराविक रक्कम साठवू शकतो आणि ती कुठेही व्यवहारासाठी वापरता येते! ऑनलाइन व्यवहार (खरेदी/रीचार्ज/पैसे पाठवणे/इ) तसेच ऑफलाइन ठिकाणी जसे की किराणा विक्रेते, रिक्षा/टॅक्सी चालक, दैनंदिन विक्रेते (भाजी, पेपर,इ) यांना पैसे देण्यासाठी सहज करता येतो! या वॉलेटमध्ये तुम्ही तुमच्या बँक खात्यामधून क्रेडिट कार्ड/डेबिट कार्ड/नेटबँकिंग द्वारे पैसे भरायचे आणि ते पैसे नंतर वरीलप्रमाणे ठिकाणी Send Money / Receive Money असे पर्याय वापरुन वापरू शकता. हा पर्याय पूर्ण सुरक्षित असून तुमचं वॉलेट यूजर आयडी पासवर्ड यांनी सुरक्षित केलेलं असून तुमच्या वॉलेटमधून कोणताही व्यवहार झाला की एक ईमेल आणि एक SMS सुद्धा येतो!
याबद्दल अधिक वाचा मोबाइल वॉलेट म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

४. यूपीआय (Unified Payment Interface UPI) : यूपीआय हा एक नवा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला असून भविष्यात याचा वापर अधिक केला जाईल अशी आशा आहे. या पद्धतीमध्ये यूजर आयडी/पासवर्ड/बँक खात्याचा क्रमांक, IFSC, यापैकी कशाचीही गरज नाही. यूपीआयमध्ये केवळ एका यूजरनेमचा वापर होतो ज्याद्वारे व्यवहार थेट बँकमधूनच पार पडतात! या यूजरनेमला VPA (व्हर्च्युअल प्रायवेट अॅड्रेस) म्हणतात. यामुळे पैसे पाठविण्याकरिता केवळ या नावाचाच करून काही क्षणात पैसे पाठवता येतात. यूपीआय व मोबाइल वॉलेट या दोन वेगळ्या गोष्टी असून यूपीआयमध्ये मोबाइल वॉलेट प्रमाणे रक्कम भरावी लागत नाही यासाठी थेट बँक खात्यामधूनच व्यवहार केला जातो! हे वापरण्यासाठी सध्या तरी तुमचा फोन तुमच्या बँक खात्याला मोबाइल/नेटबँकिंगमार्फत जोडलेला असावा. त्यानंतर तुम्ही तुमच्या बँकचं अधिकृत अॅप फोनमध्ये डाऊनलोड करा. तोच मोबाइल क्रमांक यूपीआयशी जोडा आणि व्यवहारासाठी ते अॅप तयार! याला ऑफलाइन पर्याय सुद्धा उपलब्ध आहे. हा पर्याय तुमच्या फोनवरुन *99# डायल करून वापरता येईल!
याबद्दल अधिक जाणून घ्या मराठीटेकच्या या लेखामध्ये यूपीआय (UPI) म्हणजे काय, ते कसे वापरायचे?

५. मोबाइल बँकिंग : हा पर्याय बेसिक फोन्स/इंटरनेट नसलेल्या फोन्ससाठी तयार करण्यात आला असून यामध्ये दोन उपपर्याय उपलब्ध आहेत. दोन्ही पर्याय वापरण्यासाठी प्रथम तुमचा फोन क्रमांक बॅंकमध्ये तुमच्या खात्याला जोडावा लागेल. त्यानंतर तुम्हाला MMID, यूजरनेम व पासवर्ड दिला जाईल. ज्याद्वारे बँकेच्या निर्देशानुसार IMPS द्वारे खाते क्रमांक आणि IFSC कोडची माहिती SMS द्वारे पाठवून पैसे सहज पाठवता येतात. मोबाइल बँकिंग पद्धतीच वैशिष्य म्हणजे हा पर्याय अगदी कोणत्याही फोनवर ऑफलाइन म्हणजेच इंटरनेट नसताना वापरता येतो!

I. SMS द्वारे : यासाठी बँकेच्या निर्देशानुसार काही ठराविक संज्ञा दिलेल्या असतात जसे की ही एसबीआयची संज्ञा आहे.

II. USSD द्वारे (NUUP) : सरकारतर्फे सर्व बँकांना सूचना देऊन *99# एकच क्रमांक निश्चित करण्यात आला असून याद्वारेसुद्धा खात्यातील शिल्लक तपासणे, पैसे पाठवणे हे व्यवहार करता येतात.
याबद्दल अधिक जाणून घ्या मराठीटेकच्या या लेखामध्ये मोबाइल बँकिंग म्हणजे काय ते कसे वापरायचे?

६. पॉइंट ऑफ सेल (POS) : ह्या पर्यायामध्ये आपण विक्रेत्याकडे वस्तु खरेदी करतो, त्यानंतर विक्रेता बिलची सांगून रक्कम त्याच्याकडील POS मशीनमध्ये कार्ड टाकून पिन दाबायला सांगतो. ह्यावेळी आपण प्लॅस्टिक मनीमध्ये पाहिलेलेच डेबिट/क्रेडिट कार्डच वापरतो. त्या मशीनमध्ये आपल कार्ड सरकवून (स्वाईप करून) पिन टाकला की आपल्या बँक खात्यामधून रक्कम लगेच विक्रेत्याच्या खात्यात जमा होते. लगेचच एक पावती प्रिंट करून मिळते. ही मशीन्स हल्ली सर्व ठिकाणी पहायला मिळतात जसे की दुकाने, थिएटर, पेट्रोल पंप, इ.

मध्ये नवा प्रकार म्हणजे NFC द्वारे फोन टॅपकरून पैसे जमा करणे (भारतात उपलब्धता खूप कमी).

याबद्दल अधिक जाणून घ्या मराठीटेकच्या या लेखामध्ये POS म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे

७. आधार कार्ड बँकिंग : Aadhaar Enabled Payment System (AEPS). या प्रकारच्या व्यवस्थेमध्ये आधी तुमचं आधार कार्ड बँक खात्याला संलग्न करावं लागेल. त्यानंतर ज्या ठिकाणी पैसे द्यायचे आहेत तिथे तुमचा आधार क्रमांक टाका व तुमच्या बोटाद्वारे फिंगरप्रिंट द्या लगेच व्यवहार पार पडेल! म्हणजेच आधार कार्डवरील क्रमांक आणि बायोमेट्रिक पद्धतीने बोटाचं स्कॅन याद्वारे पैसे ट्रान्सफर, शिल्लक, पैसे काढणे, इ व्यवहार करता येतात. ही व्यवस्था सध्यातरी खूपच कमी ठिकाणी आहे.

कॅशलेस अर्थव्यवस्थेमध्ये घ्यायची काळजी :
• तुमचा पासवर्ड कोणालाही सांगू नका.
• तुमचा पासवर्ड कार्डवर किंवा कोठेही लिहून ठेऊ नका.
• तुमच्या अकाऊंटची माहिती (यूजरनेम/पासवर्ड/OTP/CVV) कोणालाही सांगू नका.
• तुम्हाला दहा लाखाच बक्षीस लागलं आहे, बँकमधून बोलत आहोत आयडी पासवर्ड सांगा वगैरे सांगून फोन करणार्‍यांना काहीही सांगू नका. असे फोन केवळ तुमची फसवणूक करण्यासाठी करण्यात आलेले असतात.
• कार्डचे डिटेल्स कोणत्याही साइटवर Save करू नका.
• ठराविक दिवसानंतर पासवर्ड/पिन बदलत रहा.
• नेटबँकिंग करताना Virtual Keyboard चा वापर करा.

लेखाच्या सुरवातीला सांगितल्याप्रमाणे या प्रत्येक पर्यायाबद्दल स्वतंत्र लेख प्रसिद्ध करण्यात आले असून त्यांच्यासाठी लिंक्स खाली दिलेल्या आहेत. हे सर्व लेखसुद्धा नक्की वाचा…

इतर महत्वाचे लेख :

◾ मोबाइल वॉलेट म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

◾ मोबाइल बँकिंग म्हणजे काय ते कसे वापरायचे?

◾ यूपीआय (UPI) म्हणजे काय, ते कसे वापरायचे?
◾ NUUP म्हणजे काय? ऑफलाइन फोन बँकिंग (*99#)

◾ प्लॅस्टिक मनी, POS म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

सदर लेखामध्ये काही चूक आढळल्यास लगेच निदर्शनास आणून द्यावी .संपर्क
incoming search terms : cashless economy plastic money e wallet mobile smartphone POS credit debit cards banking

The post कॅशलेस अर्थव्यवस्था आणि नवे पर्याय ! appeared first on MarathiTech - मराठीटेक.

मोबाइल वॉलेट म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

Sooraj Bagal — Sun, 04 Dec 2016 08:57:00 +0000

मोबाइल वॉलेट, पेटीएम हे हल्ली हमखास ऐकायला मिळणरे शब्द. सोप्या शब्दात सांगायचे तर मोबाइल वॉलेट हे एक मोबाइलमध्ये असलेलं आभासी पाकीट! जे व्यवहारासाठी खर्‍याखुर्‍या पाकीटाची जागा घेऊ पाहतंय! या मोबाइल वॉलेटमध्ये आपण ठराविक रक्कम साठवू शकतो आणि ती कुठेही व्यवहारासाठी वापरता येते! ऑनलाइन व्यवहार (खरेदी/रीचार्ज/पैसे पाठवणे/इ) तसेच ऑफलाइन ठिकाणी जसे की किराणा विक्रेते, रिक्षा/टॅक्सी चालक, दैनंदिन विक्रेते (भाजी, पेपर,इ), थिएटर काऊंटर यांना पैसे देण्यासाठी सहज करता येतो!

या वॉलेटमध्ये तुम्ही तुमच्या बँक खात्यामधून क्रेडिट कार्ड/डेबिट कार्ड/नेटबँकिंग द्वारे पैसे भरायचे आणि ते पैसे नंतर वरीलप्रमाणे ठिकाणी Send Money / Receive Money असे पर्याय वापरुन वापरू शकता.
हा पर्याय पूर्ण सुरक्षित असून तुमचं वॉलेट यूजर आयडी, पासवर्ड यांनी सुरक्षित केलेलं असून तुमच्या वॉलेटमधून कोणताही व्यवहार झाला की एक ईमेल आणि एक SMS सुद्धा येतो!

सध्या बरेच मोबाइल वॉलेट उपलब्ध आहेत.
• पेटीएम (Paytm)
• फ्रीचार्ज (Freecharge)
• मोबीक्वीक (Mobikwik)
• ऑक्सिजेन (Oxigen)

आपण यासाठी उदाहरणार्थ सर्वात जास्त वापरलं जाणारं पेटीएम अॅप पाहूया

1. प्रथम हे अॅप तुमच्या फोनवर डाऊनलोड करून घ्या
2. यानंतर Profile > Login To Paytm > Sign Up इथे जाऊन तुमचा मोबाइल क्रमांक, इमेल आयडी व तुम्हाला हवा असलेला पासवर्ड टाका व Sign Up वर क्लिक करा. तुम्हाला खात्री करण्यासाठी एक OTP असलेला SMS मेसेज येईल. तो टाइप करून Verify वर क्लिक करा(दाबा). आता तुमचं Paytm Wallet तयार झालय!
3. आता Home वर जा आणि Add Money पर्याय निवडा. किती रक्कम वॉलेटमध्ये टाकायची आहे ती Amount मध्ये टाइप करा व Add Money वर टॅप करा. आता तुम्हाला कोणत्या मार्गाने पैसे वॉलेटमध्ये भरायचे आहेत तो निवडा
4. यासाठी तुमच्यासमोर तीन पर्याय आहेत Netbanking, Debit Card, Credit Card. यापुढे योग्य ते पर्याय निवडा आणि तुमच्या वॉलेट मध्ये तुमच्या बँकमधून रक्कम लगेच जमा केली जाईल!
5. आता तुम्ही Home वर जाऊन Passbook वर टॅप करा. तुम्हाला शिल्लक, केलेले व्यवहार,इ सर्व माहिती मिळेल.
याबद्दल व्हिडिओ पहा :

पेटीएम वापरुन पैसे पाठवण्यासाठी खालील प्रमाणे कृती करा : –
1. पेटीएम अॅप उघडून लॉगिन करा (आधी केलं नसेल तर)
2. यानंतर Home वर Pay हा पर्याय निवडा
3. इथे तुम्हाला Scan Code, Mobile No, Show Code, Payment Request असे चार पर्याय दिसतील!
4.1 स्कॅन कोड द्वारे ज्याला पैसे पाठवायचे आहेत त्याचा कोड फोन समोर धरून स्कॅन करा. त्यानंतर किती रक्कम पाठवायची आहे ते टाइप करा आणि Pay वर टॅप करा. तुम्ही यशस्वीरीत्या पैसे पाठवले आहेत!
4.2 कोड स्कॅन वापरायचा नसेल तर ज्याला पैसे द्यायचे आहेत त्याचा मोबाइल क्रमांकसुद्धा टाकून तुम्ही पैसे पाठवू शकता यासाठी चार पर्यायांपैकी Mobile No हा पर्याय निवडा, मोबाइल क्रमांक व रक्कम टाका की झाले पैसे ट्रान्सफर!

पेटीएम वापरुन पैसे स्वीकारायचे/घ्यायचे असतील तर खालीलप्रमाणे कृती करा : –
1. Home मध्ये जाऊन वरील पर्याय बाजूला सरकवा
2. नंतर Accept Payment पर्याय निवडा
3. इथे तुम्ही मोबाइल क्रमांक व रक्कम टाका नंतर Request Money आणि पैसे स्वीकारू शकता
किंवा मोबाइल क्रमांकच्या बाजूला दिसणारा छोटा आयकॉन निवडा व रक्कम टाकून Generate QR Code पर्याय निवडा व नंतर तो कोड ज्याच्याकडून पैसे स्वीकारायचे आहेत त्याच्या फोनमध्ये स्कॅन करायला सांगा!
4. पाठवणार्‍याच्या वॉलेटमधून पैसे लगेच तुमच्या वॉलेटमध्ये जमा होतील!

मोबाइल वॉलेटने रीचार्ज करण्यासाठी : –
1. वॉलेटमध्ये लॉगिन करा
2. वॉलेट मध्ये रक्कम जमा करा
3. Recharge पर्याय निवडा, Prepaid/Postpaid निवडा, मोबाइल क्रमांक टाका, किती रकमेचा रीचार्ज करायचा आहे ती रक्कम टाका व Recharge Now वर टॅप करा
4. तुम्हाला त्या मोबाइल क्रमांकावर रीचार्ज झाल्याचा मेसेज मिळेल!
वरील प्रमाणेच मोबाइल, डिश टीव्ही DTH, डाटा कार्ड, इलेक्ट्रिसिटी/फोन/लँडलाइन बिल, सोबतच काही ठिकाणी गॅस/ब्रॉडबॅंड बिल, रेल्वे/विमान/बस तिकीट बुकिंग यासाठीसुद्धा वॉलेट वापरू शकता !

इतर वॉलेटबद्दल माहितीसाठी खाली लिंक्स दिल्या आहेत. त्यांचा संदर्भ घ्या. त्या वॉलेट्ससाठी सुद्धा बर्‍यापैकी पेटीएम प्रमाणेच पैसे ट्रान्सफर केले जातात.
Mobikwik
Freecharge
Oxigen

काही बँकानीसुद्धा स्वतःची वॉलेट्स उपलब्ध करून दिली आहेत.
जसे की स्टेट बँक ऑफ इंडियाने बडी(SBI Buddy) | HDFC PayZapp | ICICI Pockets | Axis Lime
ही वॉलेट्स ठराविक बँकतर्फे सादर केलेली असली तरी कोणत्याही बँकेचा ग्राहक कोणताही वॉलेट वापरू शकतो!

या वॉलेट सर्विसेस सोबत जवळपास प्रत्येक टेलीकॉम ऑपरेटरनीसुद्धा स्वतःचे वॉलेट सादर केले आहेत.
या सर्वांच काम एकच असलं तरी फरक फक्त त्यामध्ये एकूण किती सुविधा आहेत इथे आहे. त्यामुळे गरजेनुसार वॉलेट निवडा. त्यासाठी खालील प्रमाणे लिंक्स :
Airtel Money | Vodafone mPesa | Idea Money |
BSNL SpeedPay | Aircel Money | JioMoney |

शक्यतो लेखाच्या सुरवातीला दिलेली वॉलेट्स अॅप वापरा. त्यांमध्ये नक्कीच ह्या अॅप्सपेक्षा जास्त सुविधा आहेत.

इतर महत्वाचे लेख :
◾ कॅशलेस अर्थव्यवस्था आणि नवे पर्याय !

◾ मोबाइल बँकिंग म्हणजे काय ते कसे वापरायचे?

◾ यूपीआय (UPI) म्हणजे काय, ते कसे वापरायचे?
◾ NUUP म्हणजे काय? ऑफलाइन फोन बँकिंग (*99#)

◾ प्लॅस्टिक मनी, POS म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे?

The post मोबाइल वॉलेट म्हणजे काय आणि ते कसे वापरायचे? appeared first on MarathiTech - मराठीटेक.

₹५०० व ₹१००० च्या नोटा चलनातून बंद : कारणे आणि परिणाम

Sooraj Bagal — Sat, 12 Nov 2016 03:46:00 +0000

₹२००० आणि ₹५०० नव्या चलनी नोटा

पंतप्रधान मोदींनी ८ नोवेंबरच्या रात्री भारतीय चलनातून ५०० आणि १००० च्या नोटा बाद करण्याचा निर्णय जाहीर करून काळ्या पैशाच्या व्यवहारावर आळा घालण्याच्या दृष्टीने पाऊल उचलले. अनेकांना हा निर्णय धक्कादायक होता. सोबतच त्यांनी ५०० आणि २००० च्या नोटा जाहीर केल्या आणि येत्या काही दिवसात व्यवहार कसे पार पाडले जातील याविषयी योजना देशासमोर मांडली.
आजच्या लेखात पाहूया याची कारणे, परिणाम, उपलब्ध पर्याय…

नोटा रद्द करण्याचा निर्णय का घेण्यात आला ?
जास्त रकमेच्या नोटांच्या नकली चलनाचा वापर वाढल्याच्या घटना घडत होत्या. सामान्यांसाठी, नकली नोटा खर्‍या नोटांसारख्याच दिसणार्‍या मात्र सुरक्षित सुविधा न पुरवलेल्या आहेत. ह्या नकली नोटा देशविरोधी आणि अवैध कामांसाठी वापरल्या जात होत्या. दहशदवादी आणि काळ्या व्यवहार करणार्‍याकडून यांचा वापर सहजशक्य होता. म्हणूनच ५०० आणि १००० च्या नोटा रद्द करून गैरव्यवहारांना शह देण्याच्या दृष्टीने हे पाऊल उचलण्यात आलं. अर्थात यापूर्वीसुद्धा अनेक वेळा असे निर्णय घेण्यात आले आहेत.नोटांच्या गैरवापरामुळे ठराविक कालावधीनंतर चलनबदल करणं अपरिहार्य होऊन जातं.

सर्व रकमेच्या नोटा रोख बदलून मिळतील का ?नाही. एका व्यक्तीला ₹४५०० रूपयापर्यंतच नोटा बदलून मिळतील.
४५०० पेक्षा जास्त रकमेची गरज असल्यास बँक खात्यामध्ये कितीही रक्कम भरू शकता मात्र वापर करताना खालील पर्याय उपलब्ध असतील.
▸चेक, इलेक्ट्रॉनिक पद्धती (इंटरनेट बँकिंग/डेबिट कार्ड/क्रेडिट कार्ड/IMPS/मोबाइल वॉलेट)
याचाच अर्थ पैसे बँक खात्यात भरण्यासाठी मर्यादा नाही मात्र नव्या नोटा बदलून रोख रक्कम मिळवण्यासाठी मर्यादा घालण्यात आल्या आहे.

नोटा बदलून मिळण्याची ठिकाणे
• RBI च्या सर्व शाखा, ग्रामीण बँकांच्या शाखा,
• शहरी को-ऑपरेटिव्ह बँका (Urban Cooperative Banks)
• मुख्य आणि उप पोस्ट ऑफिसेस (Post Offices)

कोणत्या बँकमध्ये नोटा बदलू शकतो ?
• ४००० पर्यंतच्या नोटा बदलण्यासाठी कोणत्याही बँकमध्ये जाऊ शकता.(ओळखपत्रातसोबतच)
४००० च्या नोटा एका व्यक्तीला चलनबदल होईपर्यंत केवळ एकदाच मिळणार आहेत याची ठळक नोंद घ्या!
• ४००० पेक्षा जास्त रकमेसाठी (जी तुमच्या बँक खात्यातच जमा केली जाईल) त्यासाठी मात्र तुमचं खातं ज्या बँकमध्ये आहे तिथेच जावं लागेल. त्या बँकेच्या कोणत्याही शाखेत.
• जर दुसर्‍या बँकच्या (तुमच्या खातं असलेल्या बँकला सोडून) शाखेत पैसे भरायचे असतील तर ओळखपत्र आणि तुमच्या बँक खात्याचे डिटेल्स लागतील. (जेणेकरून इलेक्ट्रॉनिकली पैसे ट्रान्सफर करता येतील)

नोटा बदलण्यासाठी स्वतः हजर असणे गरजेचं आहे का ?
शक्यतो स्वतः हजर असण्याला प्राधान्य दिलं जाईल. जर स्वतः हजर राहणे शक्य नसेल तर तुमच्या प्रतिनिधीसोबत लेखी अर्ज द्यावा लागेल. त्या प्रतिनिधीला ओळखपत्र, परवानगी दिल्याचा पुरावा द्यावा लागेल.

ग्राह्य धरली जाणारी ओळखपत्रं : आधार कार्ड, ड्रायविंग लायसन्स, मतदार ओळखपत्र, पासपोर्ट, नरेगा कार्ड, पॅन कार्ड, Identity Card Issued by Government Department, Public Sector Unit to its Staff.

ATM मधून नव्या नोटा काढता येतील का ?
बँकाना ATM मध्ये नोटा पुरवताना काही दिवस अडचणी येतील. मात्र ज्यावेळी ATM सुरू होतील त्यावेळी
◾ १८ नोवेंबरपर्यंत प्रतिव्यक्ती प्रतिदिन ₹२५०० काढता येतील
◾ १९ नोवेंबर पासून प्रतिव्यक्ती प्रतिदिन ₹४००० काढता येतील
काही ठिकाणी ₹१००,₹५००,₹२००० यांच्यासोबतच ₹५० च्या नोटासुद्धा एटीएममध्ये उपलब्ध करण्यात आल्या आहेत!

नोटा बदलून घेण्यासाठी किती कालावधी आहे ?
ह्या योजनेनुसार ३० डिसेंबरपर्यंत नोटा बदलून घेण्यासाठी मुदत देण्यात आली आहे.
जर ३० डिसेंबरपर्यंत नोटा जमा करण्यास जमलं नाही तर आरबीआयच्या शाखांमध्ये संधी दिली जाईल. (काही कागदपत्रे पुरवावी लागतील)

जुन्या ५०० आणि १००० ज्या नोटा खालील ठिकाणी स्वीकारल्या जातील (ठराविक कालावधीपर्यंतच! २४ नोवेंबर)
• सरकारी हॉस्पिटल्स, मेडिकल/औषध दुकाने
• रेल्वे तिकिटे, विमान तिकिटे, इतर सार्वजनिक वाहतूक
• दुग्ध विक्री केंद्रे
• स्मशानस्थल, पेट्रोल पंप (सरकारी)
• महानगरपालिका तसेच इतर सरकारी ठिकाणी थकीत कर भरणा करण्यासाठी
• गॅस सिलेंडर, पाणीपट्टी भरणा, विजबिल भरणा.

इतर सूचना :
▸चेकच्या माध्यमातून प्रतिदिन ₹१०,००० आणि एका आठवड्यात ₹२४,००० (ATM मधून काढलेल्या रकमेला धरून!) २४ नोवेंबर पर्यंत.
▸पैसे ट्रान्सफर करण्यासाठी, खरेदी करण्यासाठी सध्या NEFT/RTGS/IMPS/इंटरनेट बँकिंग/मोबाइल बँकिंग उपलब्ध (या पर्यायांवर कोणतीही मर्यादा/अटी नाहीत).
▸कॅश डिपॉजिट मशीनमध्ये जुन्या नोटा डिपॉजिट करू शकता (RBI परिपत्रकाप्रमाणे | प्रत्यक्षात नसण्याची शक्यता!)
▸सध्या भारतात नसाल तर तुमचा प्रतिनिधी पाठवू शकता. सोबत वैध ओळखपत्र आणि लेखी परवानगी पत्र द्यावं लागेल.
▸अत्यावशक सेवांच्या ठिकाणी (हॉस्पिटल/मेडिकल्स/प्रवास) ५०० आणि १००० च्या नोटा स्वीकारण्याचे सरकारचे आदेश आहेत.
▸अडचणी असतील तर आरबीआयकडे संपर्क साधा : 022 22602201/022 22602944

▸लक्षात घ्या नव्या नोट्यांमुळे ATM आणि बँकामध्ये पूर्ण तयारी होईपर्यंत काही प्रमाणात संभ्रम निर्माण होतील. शक्य असेल तोपर्यंत मर्यादित रकमेचा वापर करून व्यवहार करा.

इंटरनेट बँकिंग आणि मोबाइल वॉलेटबद्दल • इंटरनेट बँकिंग : या पर्यायामध्ये ऑनलाइन व्यवहार करता येतात यासाठी लॉगिन आणि पासवर्डची गरज असते. याद्वारे ऑनलाइन शॉपिंग, रीचार्ज, पैसे खात्यामधून दुसर्‍या खात्यामध्ये पाठवणे, तिकीट आरक्षण करता येतं. खालील पर्यायांमध्येसुद्धा या सुविधा थोड्याफार फरकामध्ये उपलब्ध.
• क्रेडिट आणि डेबिट कार्ड या पर्यायामध्ये हे प्लॅस्टिक मनी म्हटले जाणारे कार्ड व्यवहारासाठी वापरता येते. एटीएममधून पैसे काढण्यासाठी यांचा प्रामुख्याने वापर होतो.
• मोबाइल वॉलेट : हे ऑनलाइन पाकीट असतं ज्यामध्ये आपल्या बँकमधून काही रक्कम ट्रान्सफर करून ते वॉलेट भरून ठेवायच. मग हे वॉलेट इंटरनेटवर कुठेही वापरता येतं. अलीकडे किराणा दुकाने, फास्ट फूड, अगदी रिक्षाचालकांनीसुद्धा वॉलेटद्वारे पैसे स्वीकारणे सुरू केले आहे. हा सुरक्षित आणि सोपं पर्याय आहे.
▸मोबाइल वॉलेटमध्ये (Paytm, Mobikwik, FreeCharge,Oxigen, m-pesa, Airtel Money, PayUMoney, इ) पर्याय उपलब्ध. ज्यांचा वापर रीचार्ज/खरेदी/पैसे पाठवणे या कारणांसाठी केला जाऊ शकतो.

नोटा बदलल्यामुळे होणारे परिणाम
• चलनामधील काही प्रमाणात काळ्या पैशाला आळा बसेल
• व्यवहारात नव्या नोटांमुळे सुरक्षितता येईल.
• हेर, तस्कर, दहशतवाद्यांच्या देशविघातक कारवायांना मिळणारी मदत थांबेल.

• चलनामधील अवैध पैशाचा अंदाज येईल. काळ्या पैशाचे व्यवहार उघडकीस येतील.
• मिळकतकर (IncomeTax)खात्यातर्फे धाडी, अनेक ठिकाणी अवैध साठवलेला पैसा सापडला.
• मध्यमवर्गास नव्या संधी, रियल इस्टेट, उच्चशिक्षण किंमती आवाक्यात येण्याची शक्यता.
• ऑनलाइन शॉपिंग साइट तर्फे कॅश ऑन डेलिवेरी काही काळ बंद, मोबाइल वॉलेटद्वारे व्यवहार.
• चलनबदला दरम्यान अडचणी मात्र दूरगामी परिणाम चांगले!

नोटांमधील चीपची अफवा : काही प्रख्यात न्यूज वाहिन्यांनी सुद्धा याबद्दल खातरजमा न करता बातम्या दिल्या. नंतर अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी स्पष्टीकरण दिलं आहे की अशी कोणतीही चीप नोटांमध्ये बसवण्यात आली नाही यामुळं चीपबाबत सोशल मीडियावर निव्वळ अफवा पसरल्याच स्पष्ट झालं. नोटबद्दल आरबीआयतर्फे अधिकृत पत्र येथे पहा. नव्या नोटेचा रंग गुलाबी असून मागच्या बाजूला मंगळयानाचे चित्र आहे.

काही घटना :

मोठ्या शहरांत एटीएम मशिन्स अल्पावधीत रिकामी, देशभरात एटीएम मशिन्स, बॅंकांभोवती बंदोबस्त,
अनेक एटीएममध्ये नव्या नोटांचा दुष्काळ, एटीएम कार्ड वापरावरील अधिभार बॅंकांकडून रद्द,
दहा दिवसांत एटीएम सेवा पूर्ववत होणार, लोकांकडून 53 हजार कोटी रुपये बॅंकांत जमा,
उत्पन्नापेक्षा अधिक रोकड भरल्यास दंड, गंगा नदीत लाखोंच्या नोटा!, पुण्यात कचर्‍यामध्ये ५२०००!, काही व्यापार्‍यातर्फे उधारीवर व्यवहार, काही ठिकाणी रांगेत थांबताना दुर्दैवी मृत्यू, बाजारपेठा, दुकाने ओस, देवदेवतांच्या मंदिरात देणग्यांची संख्या खालावली, सोशल मीडियामधून अनेक अफवा, २००० च्या नोटाच्या वापराबद्दल प्रश्नचिन्ह, पं. मोदींकडून ३० तारखेला आणखी एका घोषणेची शक्यता, अनेक बँका/सार्वजनिक ठिकाणी नागरिकांचे गैरसोयीमुळे वाद आणि नाराजी.

अपडेट : आता बिग बझारच्या २६० शाखांमधूनसुद्धा पैसे काढता येणार आहेत!

नवा लेख अवश्य वाचा : कॅशलेस अर्थव्यवस्था आणि नवे पर्याय !

(हा लेख पूर्णतः टेक्नॉलॉजीसंबंधी नसला तरी सद्यपरिस्थिती लक्षात घेऊन जनहितार्थ प्रसिद्ध केला आहे याची नोंद घ्यावी.)
(संदर्भ : न्यूज वाहिन्या, बातमीपत्र, ऑनलाइन लेख, RBI) (काही त्रुटी आढळल्यास संपर्क साधा)
Updated १४-११-२०१६ Limits Raised

The post ₹५०० व ₹१००० च्या नोटा चलनातून बंद : कारणे आणि परिणाम appeared first on MarathiTech - मराठीटेक.

तिकीट बुकिंगसाठी आयआरसीटीसीची इ-वॉलेट योजना

Sooraj Bagal — Thu, 28 Nov 2013 21:00:00 +0000

इंडियन रेल्वे कॅटरिंग अॅण्ड टुरिझम कॉर्पोरशन अर्थात आयआरसीटीसीने ग्राहकांसाठी नवी योजना सुरु केली आहे. इंटरनेटद्वारे तिकीट खरेदी अधिक सोयीस्कर करण्यासाठी आयआरसीटीसीने ‘इ-वॉलेट योजना’ सुरु केली आहे.

‘इ-वॉलेट’ ही एक रिकरिंग डिपॉझिट करण्याची योजना आहे. याअंतर्गत ग्राहकांचं आयआरसीटीसीमध्ये एक अकाऊंट असेल. याचा उपयोग भविष्यात आयआरसीटीसीच्या वेबसाईटद्वारे इ-तिकीट बुकिंग करण्यासाठी केला जाईल, असं या योजनेशी संबंधित एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितलं.

सध्या इ-तिकीट बुकिंग करण्यासाठी क्रेडिट कार्ड, डेबिट कार्ड किंवा नेट बँकिंगच्या माध्यमातून पैसे दिले जातात. ही प्रक्रिया थोडी मोठी आहे. प्रक्रियेत ग्राहकांना पैसे भरण्यासाठी आयआरसीटीसीच्या सर्व्हरवरुन बँकेच्या सर्व्हरला ट्रान्सफर केलं जातं. त्यानंतर पुन्हा आयआरसीटीसीच्या सर्व्हरला जोडलं जात. ही प्रक्रिया मोठी असल्याचं अधिकाऱ्याने सांगितलं.

मात्र ‘इ-वॉलेट योजने’मुळे ग्राहकांचा पैसे आधीच आयआरसीटीसीमध्ये जमा असतील. त्यामुळे तिकीटासाठी पैसे देताना त्यांचा बराच वेळ वाचेल. तसंच कधी कधी पैसे दिल्यानंतरही तिकीट बुकिंग न होण्यासारख्या समस्या उद्भवणार नाही.

ही योजना सुरु झाल्यानंतर त्याला चांगला प्रतिसाद मिळाला आहे. आतापर्यंत चार हजार ग्राहकांनी यासाठी नोंदणी केली आहे.

The post तिकीट बुकिंगसाठी आयआरसीटीसीची इ-वॉलेट योजना appeared first on MarathiTech - मराठीटेक.