नवीन पीसी/लॅपटॉप  किंवा स्टोरेज डिवाइस घेताना आपल्यासमोर Hard Disk Drive (HDD) सोबतच Solid State Drive (SSD) चा नवा पर्याय उपलब्ध आहे परंतु खूप कमी लोकांना याबादल माहिती असते व त्यामुळे SSD चा विचार केला जात नाही. त्यामुळेच या लेखामध्ये आपण SSD म्हणजे काय? व त्याचे फायदे आणि तोटे याबद्दल माहिती घेऊया…

HDD आणि SSD दोन्हीही ऑपरेटिंग सिस्टम, अॅप्लिकेशन तसेच आपला डेटा स्टोरेज करण्यासाठी वापरल्या जातात परंतु SSD मध्ये हार्ड डिस्क प्रमाणे फिरते भाग नसतात तर त्यामध्ये फ्लॅश मेमरीचा केलेला असतो.
हार्ड डिस्कमध्ये चक्राकार भाग फिरत असतात त्यांचा येणारा आवाज सुद्धा तुम्ही ऐकला असेल.
एसएसडीमध्ये मात्र भाग बोर्डवर बसवलेले असतात जसे की आपण खालील इमेजमध्ये पाहू शकता .

SSD आणि HDD मधील अंतर्गत भाग (Internal Parts)

SSD चा वापर का करावा आणि त्याचे फायदे : SSD वापरण्याचे प्रमुख कारण म्हणजे त्यामुळे मिळणारा वेग. SSD ही HDD पेक्षा कितीतरी पटीने वेगाने काम करते त्यामुळेच त्याचा उपयोग लवकर पीसी/लॅपटॉप बूट (चालू) करणे यासाठी होतो. जिथे HDD वर एखादा मिनीट जातो त्याच ठिकाणी SSD अगदी काही सेकंदात हे काम पार पडते. एवढेच नव्हे तर आपण इंस्टॉल केलेले अॅप्लिकेशन / गेम्स लवकर चालू होण्यास व परफॉर्मेंस सुधारण्यास SSD चा उपयोग होतो. SSD मध्ये फॉटोशॉप, ऑफिस, मोठे अॅप्स/गेम्स हे HDD च्या तुलनेत खूपच लवकर चालू तर होतातच शिवाय वापर करताना ही वेग वाढण्यास मदत होते.

HDD प्रमाणे SSD मध्ये डिस्क आणि फिरणारा पार्ट नसल्यामुळे प्रवासामध्ये किंवा इतर वेळेस HDD चालू असताना धक्का बसल्यास जिथे HDD डॅमेज होऊ शकते त्याच ठिकाणी SSD फायद्याची ठरते व अशा वेळेस सुद्धा SSD सुरक्षित राहते. त्याचबरोबर HDD प्रमाणे SSD थोडासुद्धा आवाज करत नाही. HDD च्या तुलनेत SSD कमी पॉवर वापरते त्यामुळे लॅपटॉप मध्ये बॅटरीचा वापर कमी होतो. SSD ही HDD पेक्षा लहान तसेच वजन खूपच कमी असल्याने पीसी/लॅपटॉप मध्ये खूपच कमी जागा घेते.
आता तर आणखी मकमी आकाराच्या NVMe M.2 SSD उपलब्ध झाल्या आहेत ज्या नवी लॅपटॉप/पीसीच्या मदरबोर्डवरच लावता येतात…! 

NVMe NAND SSD

SSD Caddy for Laptop

तुमच्या सध्याच्या लॅपटॉपमध्ये Caddy चा वापर करून ती DVD-ROM च्या जागी बसवू ही शकता जेणेकरून कामगिरी आणि वेग सुधारेल. ही कॅडी २००-३०० रुपयात मिळते. DVD ड्राइव्ह काढून तिथे तुमची HDD लावून HDD च्या जागी SSD लावू शकता. यामुळे अगदी जुने लॅपटॉपसुद्धा चांगली कामगिरी करू लागतात. ऑपरेटिंग सिस्टिम SSD वर आणि बाकी सर्व डेटा HDD वर ठेवायचा  

SSD चे काही तोटे : SSD ही HDD पेक्षा काही पटींनी महाग असते. उदाहरणच घ्यायचं झाल तर 120GB SSD जवळपास ₹२५००-३००० पर्यंत जाते तर 1TB HDD ₹३५००-४००० पर्यंत…!
HDD च्या तुलनेत SSD चे आयुर्मान कमी कारण दरवेळेस नवीन माहिती भरताना आधीची पुसून टाकावी लागते, या प्रक्रियेमध्ये काही सेल्स डॅमेज होऊ शकतात (याचा अर्थ आपला डेटा जातो असा नव्हे तर आपला डेटा दुसर्‍या सेल्स मध्ये साठवला जातो) परंतु SSD आपल्या पीसी/लॅपटॉपच्या वापरापर्यंत तर सहजच टिकते.

जर आपणाला आपल्या पीसी/लॅपटॉप वर स्वस्तात चांगली कामगिरी व  वेग हवा आहे तर तुम्ही 120GB SSD घेऊन त्यावर ऑपरेटिंग सिस्टम इंस्टॉल करू शकता आणि आपल्या फाइल/डेटा साठविण्यासाठी नेहमीची HDD वापरु शकता. 120GB WD Green SSD लिंक – Amazon / फ्लिपकार्ट

search terms : what is ssd in marathi solid state drive hard disk ssd vs hdd

आजकाल खूप सारे पासवर्ड लक्षात ठेवणे म्हणजे तस जिकिरीचेच काम. त्यातच डाटा लीक, पासवर्ड लीक सारख्या बातम्या वारंवार कानावर पडतातच. खुद्द गूगलचे सीईओ सुंदर पिचाई यांचं सुद्धा अकाऊंट LinkedIn च्या लिक झालेल्या पासवर्डमुळे  हॅक झाल होतच आणि जसजसे आपण डिजिटल होत जाऊ व ऑनलाईन बँकिंग पासून बाकी साऱ्या गोष्टी वापरायला लागू तसे अशाप्रकारचे धोके वाढणार आहेतच, त्यासाठीच क्लिष्ट आणि अंदाज न व्यक्त करता येण्यासारखा पासवर्ड असणे ही महत्वाची बाब बनली आहे.

गूगल क्रोम, फायरफॉक्ससारख्या ब्राऊजरमध्ये सुद्धा त्यांचा स्वतःचा पासवर्ड मॅनेजर दिलेला असतो तरी ते तितके सुरक्षित नसून ते हॅक होऊ शकतात एवढेच नव्हे तर जर कोणाला तुमच्या पीसीचा अॅक्सेस असेल तर  ते ही सहजरीत्या पाहू शकतात. आता तर क्रोमच्या फोन आवृत्तीमध्ये पासवर्ड पाहणं अधिक सोपं करण्यात आलं आहे!

खूप  सार्‍या वेबसाइट, त्यांचे वेगवेगळे पासवर्ड (खर तर आपले पासवर्ड किती सारखे असतात हे सांगायला नकोच). पासवर्ड हा किचकट व अंदाजे सहज ओळखता येण्यासारखा नसावा आणि अशा खूप  सार्‍या गोष्टींपासून सुटका करण्यासाठीच पासवर्ड मॅनेजर उपयोगी पडतात.

थोडक्यात सांगायच झाले तर तुम्ही फक्त ‘पासवर्ड मॅनेजर’ चा मास्टर पासवर्ड हा  एकच पासवर्ड लक्षात ठेवायचा आणि बाकी सर्व पासवर्ड पासवर्ड मॅनेजर लक्षात ठेवेल. इथे तुम्ही फक्त पासवर्डच नाही तर आणखी ही माहिती साठवू शकता जसे नोट्स, डॉक्युमेंट, फॉर्म फिल्स आणि बरेच काही…

Lastpass, Dashlane, Keeper, Password Boss, EnPass etc असे अनेक पर्याय आपणा समोर आहेतच. परंतु लास्टपास हे मोफत, प्रसिद्ध आणि सुरक्षित असल्या कारणाने आपण त्याबद्दल आणखी जाणून घेऊया…

Lastpass मध्ये साठवलेले सर्व पासवर्ड आणि माहिती ही Encrypted (सांकेतिक भाषेत) साठवलेली असते (Lastpass स्वतः सुद्धा तुमचा Encrypted पासवर्ड/डाटा पाहू शकत नाही) जरी Lastpass चा डाटा लीक झाला तरी त्याचा उपयोग करता येत नाही. AES-256 bit encryption with PBKDF2 SHA-256 व salted hashes यांचा वापर केला जात असल्यामुळे लास्टपासचा डाटा हॅकरकडे गेला तरी ते त्याला decrypt करू शकत नाहीत. पासवर्ड मॅनेजरचा मुख्य उपयोग पासवर्ड सेव्ह करण्यासाठी असला तरी आपण महत्वाचे डॉक्युमेंट्स, नोट्स वगेरे सुद्धा साठवू शकता.

तुम्ही तुमचे Lastpass अकाउंट Lastpass मोबाईल अॅप, वेबसाईट, क्रोम एक्स्टेन्शन अशा सर्वच ठिकाणी वापरू शकता. आणि तुम्ही एकदा पासवर्ड सेव्ह केला की दरवेळेस Lastpass स्वतःच  एका क्लिक वर वेबसाईट वर लॉगिन डिटेल्स  भरेल. बऱ्याच वेळा क्लोन वेबसाईट वर पासवर्ड इनपुट करण्यापासून ही Lastpass आपणाला वाचवू शकते. आता LastPass अँड्रॉइडच्या AutoFill ला सुद्धा सपोर्ट करतं.   

तर आता आपण lastpass कसं वापरायचं ते पाहू…
प्रथमतः Lastpass अँड्रॉइड अॅप किंवा Extension डाऊनलोड करा त्यानंतर तुम्हाला Lastpass Account तयार करावे लागेल.  (तुम्ही फक्त lastpass.com या वेबसाईट वर जाऊन सुद्धा अकाउंट ओपन करू शकता आणि जेव्हा हवे असेल तेव्हा कोणत्याही माध्यमातून तुमचे पासवर्ड पाहू शकता.)

यानंतर स्वतःचा वापरतला ईमेल टाकून पुढे जा. कृपया मास्टर पासवर्ड काळजीपूर्वक टाका. Lastpass किंवा कोणत्याही पासवर्ड  मॅनेजरचा मास्टर पासवर्ड विसरलात तर पुन्हा सर्व पासवर्ड मिळवणं अवघड आहे. तसेच Lastpass चा पासवर्ड हा कोठेही न वापरलेला, क्लिष्ट आणि किचकट असावा. हा मास्टर पासवर्ड आपल्याला एकच पासवर्ड असेल जो इथून पुढे लशात ठेवायचा आहे. आपण Two Step Verification (द्विस्तर पडताळणी) सुद्धा अॅड करू शकता. चांगला पासवर्ड कसा ठेवायचा याबद्दल आणि Two Step Verification बद्दल  आमचा हा लेख पाहू शकता –  येथे क्लिक करा

अकाउंट तयार केल्यानंतर तुम्ही प्रथम तुमचे जुने पासवर्ड बदलून Lastpass द्वारे खालीलप्रमाणे  Generate Random Password म्हणू शकता जेणेकरून Lastpass स्वतःच क्लिष्ट पासवर्ड तयार करून देईल. उदा. W^8AjhBs@Q43

Add Site किंवा + चिन्ह दाबल्यावर येणारी विंडो

जर तुम्ही एखाद्या वेबसाइटवर असताना पासवर्ड बदलला/reset केला तर Lastpass स्वतःच तुम्हाला जुना पासवर्ड नवा पासवर्डने अपडेट करू का असं विचारेल (जर नाहीच विचारलं तरीसुद्धा तुम्ही अकाऊंट ओपन केल्यानंतर + आयकॉन वर क्लिक करून खालीलप्रमाणे भरू शकता.)

यानंतर जेव्हा जेव्हा तुम्ही एखाद्या वेबसाइट वर असाल तेव्हा Lastpass स्वतःच खालीलप्रमाणे माहिती भरेल
आणि नवीन पासवर्ड टाकताना Generate करण्यासाठी आयकॉन सुद्धा उपलब्ध  करून देईल.

तसेच तुम्ही Lastpass Security Check वर क्लिक करून तुमचे पासवर्ड किती सुरक्षित आहेत ते पाहू शकता आणि बदलू शकता. यामुळे अवघड पासवर्ड सेट करणं आणि साठवून ठेवणं सोपं जातं. 

Lastpass वापराबद्दल काही महत्वाच्या सूचना :-
• सुरवातीला तुम्ही Gmail किंवा पासवर्ड रीसेट करणे खूपच अवघड असणार्‍या वेबसाइट सोडून बाकी सर्वांचे पासवर्ड Generate करू शकता (आणि हो पाहिजे तेवढा मोठा आणि सर्व प्रकारचे Character असणारा पासवर्ड ठेवायला विसरू नका). Gmail महत्वाचा असल्यामुळे त्याचा पासवर्ड लक्षात ठेवणं उत्तम.
• कृपया Lastpass स्वतःच्या पीसी/लॅपटॉप/स्मार्टफोन शिवाय इतर कोठेही वापरू नका. उदा. दुसर्‍यांचा लॅपटॉप, कामाच्या ठिकाणचा पीसी, इतरांचा स्मार्टफोन.   
• Lastpass चा पासवर्ड जीमेलवरुन (किंवा जो ईमेल असेल तिथून) रीसेट करता येत असल्याकारणाने तुमचं जीमेल चा पासवर्ड सुद्धा खूप सुरक्षित व स्ट्रॉंग असला पाहिजे.
• तुम्ही Lastpass चा emergency अॅक्सेस सुद्धा देऊ शकता जेणेकरून तुम्ही मास्टर पासवर्ड विसरल्यास तुमच्या विश्वासू  व्यक्ती पासवर्ड रिसेट करण्यासाठी विनंती करेल. परंतु हे करताना खबरदारी घेणे गरजेचे आहे.

सूचना :- खूप वेळा अनेकांकडून असेही ऐकतो की “मला काय गरज आहे पासवर्ड मॅनेजरची? मला पासवर्ड लक्षात आहेतच सर्व.” परंतु आपण विचार करण्याची गरज आहे की तुमचे पासवर्ड खरंच किचकट, क्लिष्ट आणि अंदाज न व्यक्त करता येण्यासारखे आहेत का ? तुमच्या एखाद्या अकाउंटचा ती साईट हॅक झाल्यावर पासवर्ड लीक झाला तर त्याचा परिणाम दुसऱ्या अकाउंट वर  होऊ शकतो का? असे प्रश्न स्वतःला विचारून सर्व अकाऊंटची तपासणी करून घ्या. Security Question च उत्तर सुद्धा कोणीही सांगू शकेल असं अजिबात ठेऊ नका. तिथे खरं उत्तर लिहावं असं काही बंधन नसतं.
अकाऊंट सुरक्षेबद्दल अधिक माहितीसाठी लेख : आपले ऑनलाइन अकाऊंट (फेसबुक,जीमेल, ट्वीटर) सुरक्षित कसे ठेवायचे ?  

आज जगात जो कोणी इंटरनेटशी जोडला गेला आहे, त्या प्रत्येकालाच गूगल माहित आहे. गूगलने ज्या काही सेवा-सुविधा पुरवल्या आहेत त्यामुळे सर्वसामान्य माणसे इंटरनेटशी जोडली गेली आहेत असे म्हटले तरी अतिशयोक्ती ठरणार नाही. गूगल ही लोकांच्या दैनंदिन जीवनाचा एक भागच बनली आहे. गूगलचे ‘सर्च इंजिन’ हे जगात सर्वात प्रभावी मानले जाते. आपण गूगलच्या सर्च इंजिनचा वापर करून आपल्याला हवी असलेली कोणतीही माहिती क्षणार्धात मिळवू शकतो. अशा तऱ्हेने गूगलने माहितीचा खजिनाच लोकांना उपलब्ध करून दिला आहे. ज्या काळात मायक्रोसॉफ्ट, अॅपल, IBM सारख्या बलाढ्य कंपन्या ‘सॉफ्टवेअर-हार्डवेअर तंत्रज्ञान’ क्षेत्रात जम बसवून होत्या, तेव्हा गूगल नवख्या असलेल्या ‘वर्ल्ड वाईड वेब’ प्रणालीचा उपयोग करून तंत्रज्ञान क्षेत्रात जम बसवू पाहत होती. गुगलने बुद्धिमत्ता, सर्जनशीलता यांची सांगड घालत लोकांच्या गरजांचा विचार करून अतिशय नाविन्यपूर्ण सेवा, उत्पादने जगात आणली आहेत. म्हणुनच एकेकाळी गॅरेजमधून सुरुवात केलेल्या या कंपनीचा सध्या जगातील सर्वात प्रभावशाली कंपन्यांमध्ये समावेश आहे. त्यामुळे गुगलची वाटचाल जाणून घेणे हे नक्कीच रोमांचकारक ठरेल.

लॅरी पेज आणि सर्गे ब्रिन

कॅलिफोर्नियातील ‘स्टॅनफर्ड युनिव्हर्सिटी’ ही उच्च दर्जाचे शिक्षण देण्यासाठी जगात प्रसिद्ध आहे. येथे दरवर्षी वेगवेगळ्या ठिकाणांहून अतिशय बुद्धिमान विद्यार्थी विविध क्षेत्रात शिक्षण घेण्यासाठी येतात. असेच १९९५ साली, पीएचडी करण्यासाठी विद्यार्थ्यांची एक नवी तुकडी (बॅच) स्टॅनफोर्डमध्ये दाखल झाली होती. यामधील एका तुकडीमध्ये लॅरी पेज होता. कॉलेजमध्ये नुकतेच पदार्पण केलेल्या या विद्यार्थ्यांना पीएचडीबद्दल माहिती देण्याची, कॉलेजचा परिसर दाखवण्याची आणि इतर महत्त्वाच्या गोष्टी कळवण्याची जबाबदारी पीएचडी च्या ‘दुसऱ्या वर्षातील’ विद्यार्थ्याकडे असते. तेव्हा लॅरी पेज असलेल्या तुकडीची जबाबदारी सर्गे ब्रिनकडे होती. येथेच त्या दोघांची पहिल्यांदा भेट झाली. या दोघांची व्यक्तिमत्वे ही पूर्णपणे विरुद्ध होती. लॅरी पेज हा बुजरा, अबोल आणि अंतर्मुख होता तर सर्गे ब्रिन हा धाडसी, बोलका आणि बहिर्मुख होता. सुरुवातीला दोघांनाही एकमेकांबद्दल तिरस्कार वाटत होता, पण नंतर एकमेकांसोबत वेगवेगळ्या गोष्टींवर चर्चा केल्यावर ते एकमेकांच्या मतांचा, विचारांचा आदर करू लागले. त्यांना असे लक्षात आले कि त्यांच्या आवडी-निवडी देखील सारख्याच होत्या आणि अशा पद्धतीने ते चांगले मित्र बनले.
स्टॅनफोर्डमध्ये दाखल झाल्यावर लॅरी पेजने ‘टेरी विनोग्रॅड’यास पीएचडीसाठी सल्लागार म्हणून निवडले. पीएचडीसाठी आवश्यक असलेल्या प्रबंधासाठी लॅरी वेगवेगळ्या विषयांचा शोध घेत होता. तो याबाबत खूपच दक्ष होता. त्याने मेहनत घेऊन काही नवीन कल्पना शोधल्या होत्या. त्याकाळी ‘वर्ल्ड वाईड वेब’ (WWW) या प्रणालीचा नुकताच शोध लागला होता आणि त्याचा वापर देखील वाढत चालला होता. लॅरी याकडे आकर्षित झाला होता. ‘वर्ल्ड वाईड वेब’ म्हणजे माहितीचे जाळे जे हायपरलिंकच्या सहाय्याने एकमेकांशी जोडलेले असते. आणि आपण इंटरनेटच्या मदतीने त्याचा वापर करू शकतो. ‘वर्ल्ड वाईड वेब’ मधील माहिती ही वेब पेजेसच्या (डॉक्युमेंट्स) स्वरुपात असते. या डॉक्युमेंटचे पुन्हा विविध प्रकार असतात. उदाहरणार्थ. साधे लेख, व्हिडिओ, ऑडीओ, चित्रे. या प्रत्येक वेबपेजला एक वैयक्तिक पत्ता (Uniform Resource Locator) असतो. लॅरी ‘वर्ल्ड वाईड वेब’चा अभ्यास करण्यास खूप उत्साही होता. तेव्हा लॅरीने त्याच्या सल्लागाराशी चर्चा करून हाच विषय पीएचडीसाठी निवडला.
संशोधन करत असताना त्याच्या असे लक्षात आले की एका वेबपेजवरून पुढे दुसऱ्या वेबपेजकडे जाणाऱ्या लिंक्स शोधणे (forward linking) हे सोपे आणि कमी महत्त्वाचे आहे. पण एखाद्या वेबपेजला मागे कोणकोणत्या वेबपेजेसनी लिंक केलेले आहे (backward linking) हे सांगणे कठीण आणि महत्वाचे आहे. संशोधक जेव्हा प्रबंध प्रकाशित करतो, तेव्हा त्याची गुणवत्ता ठरवताना फक्त अस्सलपणावर अवलंबून न राहता ‘अवतरण’ (citation/quotation) चा देखील विचार करावा लागतो. ‘अवतरण’ म्हणजे अशी पद्धत ज्यामध्ये प्रबंधाच्या निष्कर्षांपर्यंत पोहोचताना इतर उपयोगात आलेल्या माहितीचा, प्रबंधांचा संदर्भ दिलेला असतो. एखाद्या प्रबंधाचे परीक्षण हे त्या विषयाची कल्पकता, अस्सलपणा तसेच प्रबंधामध्ये समावेश करण्यात आलेल्या इतर प्रबंधांचे संदर्भ, इतर प्रबंधांमध्ये करण्यात आलेला त्या प्रबंधाचा संदर्भ आणि प्रत्येक संदर्भाचे मोल यावरून ठरविली जाते. संशोधनाच्या जगात ‘citation’ ला खूप महत्व आहे. त्यामुळे लॅरी पेज ‘बॅकवर्ड लिंकिंग’ वर संशोधन करू लागला आणि या प्रोजेक्टला त्याने ‘बॅकरब’ असे नाव दिले. यासाठी लॅरी पूर्ण वेबच डाऊनलोड करू पाहत होता. आणि या सर्वांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी त्याला प्रबळ संगणकीय संसाधनांची आवश्यकता होती. प्रोजेक्टचा अवघडपणा व आवाका पाहून सर्गे ब्रिनदेखील याकडे आकर्षित झाला. आता दोघे मिळून दिवस-रात्र प्रोजेक्टवरती काम करत असत.

गूगलचं सर्वात पहिलं होमपेज

गूगलचं सर्वात पहिलं डूडल!

त्यानंतर त्यांनी कॅलीफोर्नियातील एका गॅरेजमध्ये स्थलांतर केले. काम वाढत चालल्यामुळे, त्यांनी सॉफ्टवेअर इंजिनिअर्सना कंपनीमध्ये घेण्यास सुरुवात केली. ‘गूगल’ हे इतर सर्च इंजिनच्या तुलनेने अधिक चांगले रिझल्ट देत असल्यामुळे त्याला चांगलीच प्रसिद्धी मिळत चालली होती. त्यानंतर त्यांनी कॅलीफोर्नियातील माउंटेन व्हयू भागात स्थलांतर केले. त्याकाळी इतर कंपन्यांमध्ये फक्त कामाला केंद्रबिंदू मानणारी कॉर्पोरेट संस्कृती होती. गूगलने मात्र कामाला महत्त्व देतानाच कर्मचाऱ्यांना काम करताना आरामदायी वाटेल, त्यांच्या सर्जनशीलतेला वाव मिळेल अशी संस्कृती तयार केली. १ एप्रिल,२००० ला गूगलने ‘मेंटलप्लेक्स’ हि सुविधा सुरु केल्याचे सांगून लोकांना ‘एप्रिल फुल’ बनवले. त्याची जाहिरात देखील खूप मजेशीर होती. ‘मेंटलप्लेक्स ही एक अशी टेक्नोलॉजी आहे कि ज्यामध्ये ब्रेनवेव्हचा वापर होतो. त्यामुळे तुम्हाला जे काही शोधायचे आहे ते सर्च टाईप करण्याची गरज पडणार नाही.’, असे सांगतले होते. यामध्ये लोकांना टोपी, चष्मा अशा गोष्टी काढून टाकून पडद्यावरील वर्तुळाकडे लक्ष केंद्रित करण्यास सांगत. लक्ष देत असतानाच तुम्हाला जे काही शोधायचे आहे त्याचा विचार करण्यास सांगत, कि ज्यामुळे ‘मेंटलप्लेक्स’ तुमच्या मनातले ओळखून रिझल्ट देईल. तेव्हा बऱ्याच लोकांना हे खरेच वाटले होते. गूगलने यानंतरदेखील बऱ्याचवेळा लोकांना ‘एप्रिल फुल’ बनवले. २००० पर्यंत गूगल सर्च इंजिन हे १५ भाषांमध्ये उपलब्ध होते. सध्या ते १५० पेक्षा अधिक भाषांमध्ये उपलब्ध आहे. याच दरम्यान त्यांनी लोकांना गूगल होमपेज वर न जाता कोणत्याही वेबपेज वरून गूगल सर्च इंजिन वापरण्यासाठी ‘गूगल टूलबार’ हे ब्राउझरसाठी प्लग-इन (plug-in) तयार केले. तसेच जर एखाद्या दिवशी जर काही महत्वपूर्ण घटना किंवा प्रसंग घडला असेल, तर त्याला अनुसरून गूगलच्या होमपेज वरील लोगोमध्ये बदल केले जात, आणि या नवीन लोगोंना ‘गूगल डूडल’ असे नाव दिले. अशा पद्धतीने गूगलने नवनवीन गोष्टी प्रदान करायला चालू केल्या होत्या… 

‘एप्रिल फुल’साठी ‘गूगल मेंटलप्लेक्स’ची युक्ती

२००० पर्यंतच गूगल सर्च इंजिनमध्ये दररोज २०० लाखापेक्षा जास्त प्रश्न विचारले जात असत. सध्या गूगल दररोज ३.५ अब्जावधी प्रश्नांना हाताळते. गूगल सर्च इंजिनची सेवा मोफत होती, पण कंपनी चालू ठेवण्यासाठी भांडवल जमा करणे आवश्यक होते. तेव्हा लॅरी आणि सर्गेने ऑनलाईन जाहिरातीतून भांडवल जमा करण्याचे ठरवून ‘गूगल अॅडवर्ड्स’ (Google AdWords) ही नवीन सुविधा चालू केली. सुरुवातीला त्यांनी CPM (cost per mille) संकल्पना वापरली, तसेच ‘बॅनर अॅड’मुळे साईटवर भर येऊ नये आणि वापरकर्त्याला लवकरात लवकर रिझल्ट मिळावेत म्हणून फक्त ‘मजकूर आधारित जाहिरात’ (Text based ads) दाखवण्याचे ठरवले. तसेच जाहिरात ही वापरकर्ता काय शोधत आहे यावर अवलंबून असे. CPM म्हणजे अशी संकल्पना कि ज्यामध्ये सुरुवातीपासूनच जाहिरातीचा दर ठरवलेला असतो, आणि त्यानुसार पैसे मिळतात. म्हणजे जर एखाद्या जाहिरातीसाठी १००० व्ह्यूजसाठी काही पैसे ठरवली असतील, तर जेव्हा त्या जाहिरातीला १००० व्ह्यूज मिळतील, तेव्हाच पैसे मिळतात. याच्या अगोदरदेखील १९९९ च्या शेवटी, गूगलने काही प्रमाणात ‘मजकूर आधारित जाहिरात’ दाखवण्याचे चालू केले होते, पण यातून फार कमी भांडवल जमा झाले होते.

पण जेव्हा २३ ऑक्टोबर, २००० साली ‘गूगल अॅडवर्ड्स’ सेवा चालू करण्यात आली तेव्हा गूगलकडे ऑनलाईन जाहिरातीसाठी फक्त ३५० ग्राहक होते. २००१ पर्यंत यापासून गूगलकडे ८५ लाख डॉलर भांडवल जमा झाले होते. पण त्याच वेळी Overture या कंपनीकडे ऑनलाईन जाहिरातीमार्फत २८८ लाख डॉलर भांडवल जमा झाले होते. Overtureची सुविधा CPC (cost per click – जर युजरने जाहिरातीवर क्लिक केले तरच पैसे मिळतात, आणि प्रत्येक क्लिकसाठी दर ठरवलेला असतो) संकल्पनेवर आधारित होती.  Overture च्या या मॉडेलमध्ये ग्राहकाकडून जास्त पैसे घेऊन त्यांची बिझीनेसची जाहिरात जास्त वेळा लोकांच्या नजरेत दिसेल, अशी दाखवण्याची सुविधा होती. कारण जेवढ्या जास्त लोकांना जाहिरात दिसेल, तेवढी जास्त बिझनेसची प्रसिद्धी होणार आणि नवीन ग्राहक मिळणार. पण Overture च्या या मॉडेलमध्ये काही त्रुटी होत्या. जर अशीच एखादी जास्त पैसे देऊ केलेली जाहिरात वेबपेजवरती सर्वात वरच्या बाजूला असेल आणि युजरने काही वेगळेच सर्च केले असेल (म्हणजे युजरचा जाहिरातीमध्ये काहीच रस नसेल) तर युजर त्या जाहिरातीवरती क्लिक करणार नाही याची जास्त शक्यता होती. पण त्यामुळे कोणाचाच फायदा होत नव्हता. हीच त्रुटी ओळखून गूगलने २००२ साली CPC वर आधारित ‘गूगल अॅडवर्ड्स’ची पुढची आवृत्ती बाजारात आणली. तेव्हापासून ही सुविधा जाहिरातदारांमध्ये खूप प्रसिद्ध आहे. सध्या गूगलला यामधूनच सर्वात जास्त भांडवल मिळते. 

पण याआधी या सर्व सेवा-सुविधा तयार करण्यासाठी आणि बाजारात आणण्यासाठी गूगलला भांडवल जमा करणे आवश्यक होते. त्यामुळे लॅरी आणि सर्गे यांनी गुंतवणूकदारांची भेट घेण्यास सुरुवात केली. त्यांना एका गुंतवणूकदाराकडून २५ मिलिअन डॉलरचे भांडवल मिळाले, पण त्यावेळेस लॅरी आणि सर्गे या बिझीनेसमध्ये नवीन असल्यामुळे त्याने एखाद्या अनुभवी व्यक्तीला ‘मुख्य कार्यकारी अधिकारी’ (CEO) निवडण्याचे सांगितले. सुरुवातीला लॅरी या निर्णयास राजी नव्हता. पण शेवटी त्यांनी सीईओ शोधण्यास सुरुवात केली. त्यांनी बऱ्याच कंपन्यांच्या सीईओना भेट दिली, याच दरम्यान त्यांची भेट स्टिव जॉब्ज सोबत झाली होती. ते दोघेही स्टिव जॉब्जच्या व्यक्तिमत्वाने प्रभावित झाले होते आणि त्यांना स्टिव जॉब्जने गूगलचा सीईओ व्हावे असे वाटत होते. याबद्दल त्यांनी स्टिवला विचारले , मात्र स्टिव जॉब्जने यांस नकार दिला. शेवटी त्यांनी ‘एरिक श्मिट’ (Erik Schmidt) यास सीईओ म्हणून निवडले. आता एरिक श्मिट कंपनीची वाढ कशी करता येईल, अधिक भांडवल कसे जमा करता येईल, मॅनेजमेंट यांसारख्या गोष्टी सांभाळत असे. तर लॅरी आणि सर्गे हे सध्याच्या सुविधा आणखी कशा पद्धतीने सुधारता येतील, कोणती नवीन प्रोजेक्ट चालू करायला हवा यांसारख्या तांत्रिक गोष्टी हाताळत असत. त्यानंतर काही काळातच गूगलने ‘गूगल इमेज’ सेवा चालू केली कि ज्याद्वारे इमेज सर्च करता येते आणि गूगलची भरभराट होतच गेली.  

अशा पद्धतीने गूगल नेहमीच ज्या सेवा देत आले आहे, त्यामध्ये अधिक सुधारणेसाठी प्रयत्न करत आले आहे. गूगलने लोकांच्या गरजांचा विचार करून नेहमीच नाविन्यपूर्ण सेवा पुरवल्या. ‘गूगल डॉक्स’, गूगल मॅप्स, ‘गूगल ड्राईव्ह’, ‘जीमेल’, ’गूगल नाऊ’, ‘गूगल फोटोज’, ’गूगल ड्यूओ’, ‘गूगल क्रोम’ यांसारख्या इंटरनेटशी संबंधित अनेक सुविधा याची उदाहरणे आहेत. त्याकाळी ज्या मोफत मेल सेवा पुरवल्या जात त्यामध्ये युजरला जास्तीत जास्त फक्त १० MB पर्यतचा डेटा मोफत ऑनलाईन स्वरुपात संचय करता येत असे. पण जीमेलमध्ये सुरुवातीलाच १ GB डेटा ऑनलाईन स्वरुपात संचय करण्यासाठी सोय केली होती. सध्या याची लिमिट १७ GB आहे. तसेच त्याकाळी गाजत चालेल्या अनेक सुविधा त्यांनी विकत घेतल्या, आणि त्यामध्ये सुधारणा केल्या. गूगलने ‘युट्यूब’, ‘ब्लॉगर’, ‘where 2 technologies’, ‘अँड्रॉइड’ यांसारख्या कंपन्या विकत घेतल्या आणि त्यांमध्ये भरपूर सुधारणा केल्या. गूगलचा मुख्य बिझीनेस हा इंटरनेटशी संबंधित असलेल्या सेवा पुरवण्यामध्ये असला तरी मोबाईल ऑपेरेटिंग सिस्टीम आणि हार्डवेअर क्षेत्रात जम बसवण्याचा प्रयत्न करत आहे. अँड्रॉइड कंपनीला विकत घेऊन गूगलने मोबाईल OS क्षेत्रात चांगलाच जम बसवला आहे. मात्र मोबाईल हार्डवेअर क्षेत्रात जम बसवण्यासाठी गूगलने मोटोरोला ही कंपनी विकत घेतली पण त्यात नुकसान झाले आणि शेवटी गूगलने मोटोरोला कंपनी लेनोवोला विकली. अशा प्रकारे गूगलला काही क्षेत्रात भरपूर यश मिळाले आहे तर काही क्षेत्रात अपयशाला सामोरे जावे लागले आहे. पण गूगलने नेहमीच नवीन टेक्नॉलॉजीचा वापर करून विविध क्षेत्रात जम बसवण्याचा प्रयत्न केला आहे आणि पुढेदेखील करेल.

२०११ मध्ये लॅरी पेज पुन्हा एकदा CEO झाला आणि त्याने कंपनीच्या व्यवस्थापनात अनेक बदल केले. चांगल्या पद्धतीने कामाचे व्यवस्थापन करता येण्यासाठी २०१६ साली ‘अल्फाबेट’ ही नवीन कंपनी तयार केली. सध्या ‘गूगल’ ही ‘अल्फाबेट’ कंपनीचा एक भाग आहे. अल्फाबेटमध्ये विविध प्रकारची कामे ही त्या कामानुसार संबंधित विभाग हाताळते. जेव्हा या कंपनीची घोषणा करण्यात आली होती तेव्हा ‘गूगल’चे म्हणजेच ‘अल्फाबेट’ या पेरेंट कंपनीच्या शेअर्सची किंमत वाढली होती आणि त्यातून त्यांना २० बिलीयन डॉलरचा फायदा झाला होता. 

एरिक श्मिट (कार्यकारी अध्यक्ष – अल्फाबेट)

गूगलचे सध्याचे सीईओ सुंदर पिचाई

गूगलला सर्वात जास्त भांडवल हे जाहिरातींमधून मिळते. येत्या काळात लोक सर्च करण्यासाठी पारंपारिक पद्धतीचा वापर न करता ‘व्हॉइस असिस्टंट’चा (वैयक्तिक सहाय्यक अॅप) उपयोग करतील. त्यामुळे साहजिकच लोकांना जाहिरात दाखवता येणार नाही आणि जाहिरातींमधून मिळणारे भांडवल कमी होईल. यासाठी गूगल उत्पन्नाचे नवे मार्ग शोधत आहे आणि प्रामुख्याने हार्डवेअर आधारित सुविधा पुरवण्यासाठी प्रयत्नशील राहणार आहे. गूगलची ‘सेल्फ-ड्रायव्हिंग कार’, ‘गूगल पिक्सेल’ हा मोबाईल, प्रोजेक्ट Fi (वायरलेस सेवा पुरवण्यासंबंधीत एक प्रकल्प), ड्रोन, व्हीआर हेडसेट ही याचीच काही उदाहरणे आहेत. 

गूगल सामाजिक सुधारणेसाठीदेखील प्रयत्न करते. सध्याच गूगलने लोकांना इंटरनेटशी जोडता यावे यासाठी काही ठराविक ठिकाणी मोफत वायफाय सुविधा उपलब्ध केली आहे. गूगल नवीन कंपन्यांच्या (Startup) उभारणीसाठी मदत करते, तसेच विद्यार्थ्यांच्या संशोधन वृत्तीस चालना मिळावी यासठी विविध उपक्रम घेते. सध्या गूगलचे ८५.५ बिलीयन डॉलर एवढे मूल्य (नेट वर्थ) आहे. २०१६ च्या फोर्ब्जच्या यादीनुसार गूगलचा जगातील सर्वात प्रभावशाली ब्रॅन्ड्समध्ये दुसरा क्रमांक येतो. यामध्ये त्यांनी मायक्रोसॉफ्टला मागे टाकले आहे. गूगल वापरण्याचे काही तोटेदेखील आहेत. आपण दररोज गूगलच्या सेवा वापरतो, त्यानुसार चांगल्या जाहिरात दाखवण्यासाठी आपली सर्व माहिती गूगलच्या डेटाबेसमध्ये स्टोर होते आणि ही माहिती जर दुसऱ्या ग्रुपच्या हाती लागली तर ते लोकांच्या गोपनीयतेसाठी सुरक्षित ठरणार नाही. गोपनीयता न पाळल्याचे आरोपसुद्धा गूगलवर बर्‍याच वेळा करण्यात आले आहेत. तसेच गूगलमुळे एखाद्या विषयासंबंधी खोटी माहितीसुद्धा पसरवली जावू शकते. त्यामुळे माहितीचा खरेपणा ओळखण्यावर ते सध्या काम करत आहेत.

गूगलचं मुख्यालय

‘माहितीचे व्यवस्थितपणे व्यवस्थापन करून सर्व लोकांना ते उपलब्ध करून देणे’ हे गूगलचे ध्येय आहे आणि त्यासाठी गूगल कठोर मेहनत घेत आहे. सध्या गूगल सर्च इंजिनएवढे चांगले रिझल्ट कोणतेच सर्च इंजिन देत नाही. इतर सर्च इंजिनच्या मानाने गूगल खूप पुढे आहे पण खूद्द लॅरी पेजच्या मते गूगल उत्तम सर्च इंजिनच्या तुलनेने बरेच मागे आहे. २०१३ मध्ये एकदा गूगलच्या सर्व सेवा २-३ मिनिटांसाठी बंद पडल्या होत्या. तेव्हा जगातील नेटवर्क ट्रॅफिक हे ४०% नी कमी झाले होते आणि गूगलच्या सेवांवर अवलंबून असलेल्या लोकांचे भरपूर नुकसान झाले होते. त्यामुळे सध्या जर कायमस्वरूपी गूगलच्या सेवा बंद करण्यात आल्या, तर पुढे काय होईल याची कल्पना करवत नाही.

लेखक : कौस्तुभ शिंदे (Kaustubh Shinde)

संदर्भ लिंक्स – 

१) गूगलच्या सर्व सुविधा –  en.wikipedia.org/wiki/List_of_Google_products

२) गूगल कंपनीसंबंधित माहिती – www.google.co.in/about/company/

३) गूगल सर्च इंजिनचे वर्किंग – www.google.co.in/insidesearch/howsearchworks/thestory/ 

४) गूगलच्या भविष्यातील योजना – www.ted.com/talks/larry_page_where_s_google_going_next

पुस्तके  

I) The Google Story (written by David Vise) 

II) The Google Boys : Sergey Brin and Larry Page In Their Own Words (edited by George Beahm)

(सदर लेखात काही चुकीची माहिती आढळल्यास किंवा लेखामध्ये काही बदल हवा असल्यास आम्हाला कळवा. तसेच तुम्हाला कोणत्या टेक गुरु बद्दल माहिती हवी आहे ती कमेंट बॉक्स मध्ये किंवा इमेलने कळवा. तुमच्या अभिप्रायाबाबत नक्कीच विचार केला जाईल.)incoming search terms : Google Information in marathi Sergey Brin Larry Page Eric Schmidt Sundar Pichai Alphabet Android Chrome PageRank Nest

यूपीआय ही एक अशी व्यवस्था आहे ज्यामुळे अनेक बँकाच्या अनेक खात्यांना एकाच मोबाइल अॅप्लिकेशन द्वारे एकत्र आणून सोयिस्कर पैसे पाठवणे, रक्कम भरणे, खरेदी एकाच ठिकाणी एकाच अॅपमध्ये उपलब्ध होते! सोबतच यामध्ये peer to peer रक्कम जमा करण्याची पद्धत ज्यामध्ये सोयीनुसार नियोजित दिवशी आणि गरजेप्रमाणे रक्कम पाठवली जाते.
यूपीआयमधून पैसे पाठवताना लॉगिनची गरज नाही, खातेक्रमांकांची गरज नाही, IFSC ची गरज नाही.
केवळ एका छोट्या यूजरनेम (वापरकर्त्याच नाव) ज्याला यूपीआयमध्ये VPA किंवा व्हर्च्युअल पेमेंट अॅड्रेस म्हटलं जातं या VPA सहाय्याने कोणालाही अवघ्या काही सेकंदात पैसे पाठवता येतात!

यूपीआयची गरज काय ?
नेटबँकिंगसारख्या पद्धती इंटरनेटवर व्यवहार अधिक सुरक्षित बनवण्यासाठी सादर करण्यात आल्या. पण यावरून पैसे पाठवणे बर्‍यापैकी वेळखाऊ आणि सामन्यांच्या दृष्टीने अवघड आहे. त्यासोबतच बर्‍याच पर्यायांच्या गर्दीने नेमकी कोणती सेवा घ्यायची याविषयीसुद्धा गोंधळ उडतो! म्हणूनच एका सरळसोप्या पद्धतीची सुरुवात केली गेली असून याचं नाव यूपीआय असं आहे. ही पद्धत सर्व दिवशी कोणत्याही सुट्टीविना वापरता येते. आणि यासाठी तुमच्याकडे असलेल्या मोबाइलचा वापर केला जातो!

समजा तुम्ही जवळच्या दुकानामध्ये गेलात किंवा कोणाला पैसे खात्यावर पाठवायचे असतील तर त्यावेळी पैसे देताना तुम्हाला त्यांच्या खात्याची माहिती मिळवून बँकमध्ये beneficiary जोडावी लागते. त्याला वेळ लागू शकतो तसेच दरवेळी OTP टाका बसावा लागतो. प्लॅस्टिक मनी जसे की क्रेडिट/डेबिट कार्ड वापरताना तुमचा पिन सुरक्षित राहत नाही. मोबाइल वॉलेटला त्या वॉलेटमध्ये रक्कम भरावी लागते. या सर्वावर उपाय म्हणजे यूपीआय यामध्ये थेट बँकमधून व्यवहार होतो.


मोबाइल वॉलेट आणि यूपीआयमधील फरक : पेटीएमसारख्या मोबाइल वॉलेट आणि यूपीआयमधला फरक म्हणजे वॉलेटमध्ये बँकमधून रक्कम भरावी लागते मगच ते वॉलेट वापरता येते. तसेच वापर झाला नाही तर मोबाइल वॉलेटमध्ये पैसे बिनव्याजी तसेच पडून राहतात. मात्र यूपीआयमध्ये थेट बँकखात्यातून व्यवहार केला जातो. त्यामुळे निम्मा वेळ वाचून सहज पैसे पाठवता येतात! यूपीआय एकच्या बँक खात्यामधून सरळ दुसर्‍याच्या खात्यात जमा होतात.
यूपीआयमुळे मोबाइल वॉलेट लगेच बंद होतील अशी परिस्थिती सध्या नसली तर भविष्यात यूपीआयचा वापर वाढीस लागून मोबाइल वॉलेटमध्येच यूपीआयचा समावेश केला जाण्याची शक्यता आहे!

यूपीआयचे उपयोग :
सध्या यूपीआयद्वारे ती सर्व कामे करता येतात जी नेटबँकिंगने करता येतात! (पैसे पाठवणे, पैसे स्वीकारणे, रीचार्ज, बिल भरणा, तिकीट आरक्षण,खरेदी,इ.)
सध्या मोबाइल वॉलेट प्रसिद्ध असले तरी यूपीआयमधील सोपेपणा लक्षात येताच याचा वापर नजीकच्या काळात नक्कीच वाढेल आणि इतर ठिकाणी जसे की टॅक्सी, कॅब, रिक्षा अशा ठिकाणी सुद्धा यूपीआयचा वापर होईल.

यूपीआय कसे वापरायचे ?
I. मोबाइल अॅप (ऑनलाइन – इंटरनेट असताना)
II. USSD (ऑफलाइन-इंटरनेट शिवाय)

I. यूपीआय मोबाइल अॅप : यासाठी तुम्ही अॅप स्टोअरवर जाऊन तुमच्या बँकचं नाव टाकून पुढे UPI लिहा आणि सर्च करा. तुम्हाला बँकचं UPI अॅप दिसेल. उदा SBI UPI, Axis UPI, ICICI UPI, PhonePe, Google Tez इ. जवळपास सर्वच प्रमुख बँकांनी UPI अॅप्स सादर केली आहेत. याऐवजी फ्लिपकार्ट तर्फे सादर केलेलं PhonePe फोनपे हे अॅपसुद्धा वापरू शकता. जवळपास 25 हून अधिक यूपीआय अॅप्स प्ले स्टोअरवर उपलब्ध आहेत. सर्वच अॅप सारखच काम करणार आहेत आणि यातलं कोणताही अॅप घेतलं तरी ते सर्वच बँक खाते धारकांना चालणार आहे!

“फोनपे” वापरण्याची पद्धत खाली दाखवली आहे. इतर अॅप्ससुद्धा थोड्याफार बदलाने असेच काम करतील.

टीप : ह्यास स्टेप्स मोठ्या वाटत असल्या तरी अजिबात अवघड नाहीत. स्पष्टता यावी म्हणून अधिक विश्लेषण केलं आहे. खरेतर या सर्व पायर्‍यांसाठी केवळ  पाच मिनिटाहून कमी कालावधी लागतो!

१. सर्वात आधी PhonePe अॅप डाऊनलोड करा.
२. यानंतर तुमचा फोन क्रमांक टाका आणि verify करा. लक्षात ठेवा हा फोन क्रमांक तुमच्या बँकला जोडलेलाच असायला हवा आणि हाच कायम वापरला जाईल! Verify वर टॅप करताच SMS द्वारे OTP मिळेल. तो टाका आणि Verify करा.
३. यानंतर काही प्राथमिक माहिती जसे की तुमचं नाव, ईमेल आयडी विचारल जाईल तो टाका आणि नंतर एक चार अंकी पिन सेट करा. लक्षात ठेवा हाच पिन तुम्हाला दरवेळी वापरावा लागणार आहे. त्यामुळं काळजीपूर्वक पिन निवडा. I Accept वर टिक करा आणि Activate Account वर टॅप करा.
४. यानंतर तुमचा VPA निवडा. तुमचं नावच असलं पाहीजे असं नाही. तुमच्या मनाप्रमाणे लक्षात ठेवता येईल असे नाव निवडा. उदा. myupi@ybl, testupi@sbi  नाव टाकल्यानंतर Create New VPA वर टॅप करा.
(लक्षात ठेवा हे नावच पुढे तुमच्या व्यवहारांसाठी वापरले जाणार आहे!)
VPA abc@sbi अशाच स्वरुपात असतील हे case sensitive नाहीत म्हणजे ABC@sbi व abc@sbi एकच!
४. यानंतर तुम्हाला तुमची बँक निवडायला सांगितलं जाईल. आणि तुम्ही योग्य ती बँक निवडताच लगेच तुमचं अकाऊंट तयार होईल. जर तुमच्याकडे MPIN नसेल तर नवा तयार करा व SET PIN वर टॅप करा.
अन्यथा RESET MPIN निवडून जुना MPIN बदलून नवा लावता येईल.
(काही जणांना दरम्यान तुमच्या कार्डवरील शेवटचे सहा अंक विचारले जातील व पिन विचारला जाईल. जर आधी MMID वापरला असेल वगैरे कारणास्तव, जे काही विचारले जाईल ते टाकत जा)
५. यानंतर तुम्हाला फोनपे सुरू झालेल दिसेल. आता तुम्ही कधी केव्हाही व्यवहार करू शकता!

वरील स्टेप्स थोडक्यात सांगायच्या तर अॅप डाऊनलोड करा, फोन क्रमांक टाका, फोनपेसाठी पिन, MPIN सेट करा झाल अकाऊंट तयार.
व्यवहार करताना चार अंकी फोनपे पिन आणि सहा अंकी MPIN यांची गरज पडते.

मराठीटेकचा यूपीआयबद्दल यूट्यूब व्हिडिओ नक्की पहा यूपीआय UPI Payment कसे वापरायचे?

यूपीआयद्वारे पैसे कसे पाठवायचे ?
वरील प्रमाणे यूपीआय अॅप इंस्टॉल करा आणि नंतर पुढे जा
१. आता Transfer Money खालील Send पर्याय निवडा.
२. आता तुम्हाला Contacts, VPAs, Bank Accounts असे तीन पर्याय दिसतील.
३. तुम्ही कसे पैसे पाठवणार आहात त्यानुसार पर्याय निवडा आम्ही उदाहरणार्थ VPA निवडत आहोत.
४. आता Add VPA वर क्लिक करून Beneficiary VPA मध्ये ज्यांना पैसे पाठवायचे आहेत त्यांचा VPA टाका व नंतर Verify वर क्लिक करा. त्यांचं नाव खाली आपोआप दिसेल! आता Confirm वर टॅप करा
५. आता किती रक्कम पाठवायची आहे ते टाइप करा व Send वर टॅप करा.
६. शेवटी तुम्हाला खात्री करण्यासाठी MPIN विचारला जाईल व लगेच पैसे ट्रान्सफर सुद्धा होतील!

वरील स्टेप्स थोडक्यात सांगायच्या तर पैसे पाठवताना अॅप उघडा > Phone Number & PhonePe पिन टाका > Send > VPA टाका Verify करा > रक्कम टाका > MPIN टाका > झाले पैसे ट्रान्सफर !!!

याचप्रमाणे तुम्ही रीचार्ज, खरेदी, बिल भरणा करू शकता! तुमच्या बँक खात्यामधील शिल्लक सुद्धा तुम्ही लगेच ह्या अॅप मध्येच तपासता येते!
पैसे स्वीकारण्यासाठी Request हा पर्याय निवडा. व ज्यांच्याकडून पैसे हवे आहेत त्याचा VPA निवडा. त्यांना तसा मेसेज जातो व ते लगेच तुम्हाला पैसे पाठवू शकतात!

यूपीआय वापरासाठी काही बँकच्या नियमांनुसार आधी एकदा बँक मध्ये तुमचा मोबाइल क्रमांक नोंदवायला हवा. ज्यानंतर तुम्हाला MMID मिळेल. अधिक माहितीसाठी लेखाच्या संदर्भ घ्या : NCPI Registration Process
रजिस्ट्रेशनची ही प्रक्रिया केवळ एकदा करावी लागेल जी नवं कार्ड घेण्यासारखी किंवा नेटबँकिंग सुरू करण्यासाखीच आहे. याद्वारे तुम्हाला userid व mpin पुरवला जाईल. याबद्दल तुम्ही तुमच्या बँक शाखेमध्ये चौकशी करा आणि USER ID व MPIN मिळवा!

II. यूपीआय साठी ऑफलाइन पद्धत म्हणजे USSD द्वारे व्यवहार :
यूपीआयद्वारे ऑफलाइन व्यवहार NUUP (National Unified USSD Platform) म्हणता येईल.
USSD म्हणजे आपण बॅलन्स तपासण्यासाठी जसे *121# सारखे क्रमांक डायल करतो तेच.
USSD – Unstructured Supplementary Service Data
आरबीआयने सर्व बँक खातेधारकांसाठी एकच क्रमांक सादर केला असून तो *99# असा आहे.
यामध्ये सुद्धा MMID व MPIN ची गरज पडते.
पैसे पाठवताना तीन पर्याय उपलब्ध
a. MMID द्वारे : ज्यांना पैसे पाठवायचे आहेत त्यांचा मोबाइल क्रमांक व MMID लागतो.
b. खाते क्रमांकद्वारे : यामध्ये अकाऊंट नंबर, IFSC लागतो.
c. आधार क्रमांकाद्वारे : जर आधार कार्ड बॅंकला जोडले असेल तर हा पर्याय वापरता येतो.

बाकी यामध्ये अॅप इतक्या सोयी नसल्या तरी या पद्धतीच वैशिष्ट्य म्हणजे हे अगदी साध्या फीचर फोन पासून स्मार्टफोन पर्यन्त सर्वच फोनमध्ये चालतं. तेसुद्धा इंटरनेट शिवाय! त्यामुळं याचा उपयोग अनेकांना होऊ शकतो!
याबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी संदर्भ NUUP Product Overview